قَالُوا۟ مَن فَعَلَ هَٰذَا بِـَٔالِهَتِنَآ إِنَّهُۥ لَمِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ

“(Kavmi) "Tanrılarımıza bunu kim yaptı? Doğrusu o zalimlerden biridir." dediler.” — Elmalılı Hamdi Yazır

Tefsirler

Yapay zekâ tarafından üretildi
Taberî9-10. yy✓ Alıntı doğrulandı

Verilen metin parçası son derece kısa olup yalnızca bir bağlaç harfinden ('ف') ibarettir; herhangi bir ayet yorumu, açıklama veya görüş içermemektedir. Bu nedenle metinden Taberî'nin bu ayet hakkındaki görüşünü tespit etmek mümkün değildir.

وقوله: ف
Kurtubî13. yy✓ Alıntı doğrulandı

Kurtubî'ye göre bu ayette, halk bayramdan dönüp ilahlarına yapılanı görünce araştırma ve inkâr amacıyla 'Bunu ilahlarımıza kim yaptı?' dediler. 'İbrahim' kelimesinin merfû gelişinin gramer açısından birçok izahı vardır: hazfedilmiş bir mübtedanın haberi olması, nida üzere merfû olması, ya da meçhul fiilin naib-i faili olması gibi. İbn Atıyye, bu vecihlerin kastedilen anlamı tam açıklamadığını görünce, kelimenin âmillerden soyutlanarak (بغير شيء) merfû olduğu görüşünü tercih etmiştir.

واختلف الناس في وجه رفع إبراهيم فقال الزجاج : يرتفع على معنى يقال له هو إبراهيم فيكون خبر مبتدأ محذوف والجملة محكية قال : ويجوز أن يكون رفعا على النداء وضمه بناء وقام له مقام ما لم يسم فاعله
İbn Kesîr14. yy✓ Alıntı doğrulandı

İbn Kesîr'e göre bu ifade, kavmin geri dönüp Hz. İbrahim'in putlarına yaptığı aşağılama ve hor görmeyi müşahede ettikleri anı anlatır. Bu davranış, putların ilahlık iddiasının aslında hiçbir değeri olmadığını ve onlara tapanların akıllarının zayıflığını ortaya koymaktadır.

أي حين رجعوا وشاهدوا ما فعله الخليل بأصنامهم من الإهانة والإذلال الدال على قدم إلهيتها وعلى سخافة عقول عابديها
Beydâvî13. yy✓ Alıntı doğrulandı

Bu müfessire göre halk, putları kıran kişiyi 'zalimlerden' diye nitelemiştir; bu zulüm ya ilahlara (kendilerince saygıya layık varlıklara) cüretkarca saldırmaktan, ya onları parçalamada aşırı gitmekten ya da kendini helake sürüklemekten kaynaklanır. İbrahim'in adı, önce bir gencin putları kötülediğini duyduklarını söylemeleriyle dolaylı olarak zikredilir; bu üslup, işi ona nispet etmede daha beliğdir. Halk, İbrahim'in getirilmesini herkesin gözü önünde istemiştir ki hem yaptığına şahit olsunlar hem de cezalandırılmasına tanıklık etsinler.

قالوا سمعنا فتى يذكرهم يعيبهم فلعله فعله ويذكر ثاني مفعولي سمع، أو صفة ل فتى مصححة لأن يتعلق به السمع وهو أبلغ في نسبة الذكر إليه.

Karşılaştırma

Ortak noktalar

Kurtubî, İbn Kesîr ve Beydâvî'nin ortak noktası, ayetin halkın putlara yapılanı görüp İbrahim'i sorguya çekme sahnesini anlattığı konusunda birleşmeleridir; Taberî'den ise metin yetersizliği nedeniyle bir görüş tespit edilememektedir.

Farklar

Kurtubî ağırlıklı olarak nahiv ve gramer meselelerine (İbrahim kelimesinin îrabı) odaklanırken, İbn Kesîr olayın anlamsal/bağlamsal boyutuna, yani putperestliğin akli zaafını ortaya koymasına dikkat çeker; Beydâvî ise belagat ve üslup inceliklerini, özellikle İbrahim'in isminin dolaylı zikredilişinin ifade gücünü öne çıkarır. Bu farklılık, her müfessirin kendi uzmanlık alanına (nahiv, tefsir-i bi'l-me'sûr, belagat) göre farklı katmanlara eğilmesinden kaynaklanmaktadır.

Dönemsel bağlam

Erken dönem müfessirlerinden (Taberî) elimizdeki parça yetersiz olduğu için karşılaştırma yapılamamakla birlikte, sonraki dönemlerde dil ve gramer tahlillerinin (Kurtubî), rivayet ve bağlamsal okumanın (İbn Kesîr) ve belagat inceliklerinin (Beydâvî) giderek daha sistematik biçimde işlendiği görülmektedir; bu, tefsir geleneğinin zamanla farklı disiplinleri (nahiv, hadis, belagat) daha derinlemesine ayette birleştirme eğilimini yansıtır.

Günümüz bağlantısı

Bu kıssa, bir topluluğun yerleşik inanç ve alışkanlıklarını sorgulamaya açık tutmanın, akıl ve ilim yoluyla gerçeği araştırmanın kıymetini hatırlatabilir. Putların çaresizliğinin ortaya çıkması, ilim ve iman arasındaki uyumun, batıl inançları akılcı bir şekilde eleştirmenin önemine dair ihtiyatlı bir düşünme zemini sunabilir. Ayrıca olayın işlenişindeki üslup, bir mesajı sabır ve hikmetle ortaya koymanın değerine de işaret edebilir.

Yapay zekâ analizi — fetva veya hüküm değildir, henüz uzman incelemesinden geçmemiştir