مُّسَوَّمَةً عِندَ رَبِّكَ وَمَا هِىَ مِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ بِبَعِيدٍ

“Bu taşlar Rabbinin katında damgalanmışlardı. Bunlar zalimlerden uzak şeyler değildir.” — Elmalılı Hamdi Yazır

Tefsirler

Yapay zekâ tarafından üretildi
Taberî9-10. yy✓ Alıntı doğrulandı

Taberî'ye göre âyet, Lût kavmine yağdırılan taşların Allah katında işaretlenmiş (mu'allem/mesumme) olduğunu ve bu taşların dünya taşlarına benzemediğini; ayrıca âyetteki 'uzak değildir' ifadesi Kureyş müşriklerine yönelik bir tehdit olup, tevbe etmedikleri takdirde Lût kavminin başına gelen azabın onlara da isabet edebileceğini bildirmektedir. Mescid taşların üzerinde kırmızılık lekesi veya çizgi şeklinde bir alâmet bulunduğu, bunun sıradan taşlardan ayırt edici işaret olduğu belirtilmiştir.

وما هذه الحجارة التي أمطرتها على قوم لوط من مشركي قومك يا محمد ببعيد أن يمطروها إن لم يتوبوا من شركهم
Fahreddin er-Râzî12-13. yy✓ Alıntı doğrulandı

Bu müfessire göre ayette geçen taşların hedefi Mekke kâfirleridir; Allah bu taşları onları vurmak için göndermiştir. Bir görüşe göre 'وما هى' ifadesindeki zamir helak edilen kavimlerin şehirlerine (Lut kavmi vs.) râcidir, yani o beldeler Mekke kâfirlerinden uzak değildir çünkü Şam bölgesindeki bu şehirler Mekke'ye yakındır.

يعني به كفار مكة ، والمقصود أنه تعالى يرميهم بها . عن أنس أنه قال : سأل رسول الله صلى الله عليه وسلم جبريل عليه السلام عن هذا فقال : يعني عن ظالمي أمتك ، ما من ظالم منهم إلا وهو بمعرض حجر يسقط عليه من ساعة إلى ساعة
İbn Kesîr14. yy✓ Alıntı doğrulandı

İbn Kesîr'e göre bu ceza (helak), zulümlerinde onlara benzeyenlerden uzak değildir; yani Lut kavminin işlediği fiili işleyenler de benzer bir cezayı hak ederler. Bu bağlamda İbn Abbas'tan gelen bir hadise dayanarak livâta yapanın öldürülmesi gerektiği belirtilir ve bu konuda İmam Şâfiî ile bazı âlimlerin görüşü zikredilir. Ayrıca İmam Ebû Hanîfe'nin bu konudaki farklı görüşü de (yüksek yerden atılıp taşlanması) aktarılır.

من وجدتموه يعمل عمل قوم لوط فاقتلوا الفاعل والمفعول به وذهب الإمام الشافعي في قول عنه وجماعة من العلماء إلى أن اللائط يقتل سواء كان محصنا أو غير محصن عملا بهذا الحديث
Beydâvî13. yy✓ Alıntı doğrulandı

Beydâvî'ye göre 'emrimiz geldiğinde' ifadesindeki emir, azap emri veya bu emrin gerçekleşmesi anlamındadır; şehirlerin alt üst edilmesi fiilinin Allah'a nispet edilmesi, gerçekte bu işi yapan meleklere değil, işin büyüklüğünü göstermek amacıyla sebep olan Allah'a atfedilmiştir. Taşların 'sicilden' olması kurumuş çamurdan taş anlamına gelir ve bu taşların 'musavveme' olması azap için işaretlenmiş, üzerinde beyazlık-kırmızılık bulunan veya kendisiyle atılan kişinin adının yazılı olduğu taşlar olarak açıklanmıştır. 'Zalimlerden uzak değildir' ifadesi ise hem Lut kavmindeki zalimlere hem de genel olarak her zalime bir tehdit içermektedir.

فأسند إلى نفسه من حيث إنه المسبب تعظيما للأمر فإنه روي: (أن جبريل عليه السلام أدخل جناحه تحت مدائنهم ورفعها إلى السماء حتى سمع أهل السماء نباح الكلاب وصياح الديكة ثم قلبها عليهم)

Karşılaştırma

Ortak noktalar

Tüm müfessirler taşların özel işaretlenmiş (musavveme/mesumme) olduğu ve 'uzak değildir' ifadesinin bir tehdit/uyarı taşıdığı konusunda hemfikirdir; ayrıca Lût kavminin cezasının sadece tarihsel bir olay olmayıp benzer zulmü işleyenler için de geçerli olabileceği vurgusu ortaktır.

Farklar

Taberî rivayet ağırlıklı bir okuma ile taşların dünyevi taşlardan farklı, özel işaretli olduğunu ve tehdidin Kureyş'e yönelik olduğunu belirtir; Râzî zamirin şehirlere râci olduğu ve coğrafi yakınlık üzerinden tehdidi temellendiren dilbilimsel bir yorum getirir; İbn Kesîr ayeti fıkhi bir çıkarıma taşıyarak livâta cezası konusundaki hukuki görüş farklılıklarını (Şâfiî-Ebû Hanîfe) aktarır; Beydâvî ise belağat ve etimoloji ağırlıklı bir analizle fiilin Allah'a nispetinin mecazi olduğunu ve taşların işaretlenme şeklini detaylandırır. Bu farklar, her müfessirin kendi yönteminin (rivayet, dil, fıkıh, belağat) doğal bir sonucudur.

Dönemsel bağlam

Taberî'nin erken dönem rivayet ağırlıklı yaklaşımı, sonraki müfessirlerde dil ve belağat analizinin (Râzî, Beydâvî) veya fıkhi çıkarımların (İbn Kesîr) devreye girmesiyle çeşitlenmiştir; temel anlam (tehdit ve ceza) sabit kalırken yorum araçları ve odak noktaları zamanla genişlemiştir.

Günümüz bağlantısı

Bu karşılaştırmalı okuma, geçmiş toplumların hatalarından ders çıkarmanın ve ahlaki sorumluluğun zamana bağlı olmadığının hatırlatılması bakımından düşündürücüdür. Farklı müfessirlerin aynı ayete rivayet, dil ve hukuk açısından yaklaşması, ilim ile iman arasındaki uyumun ve çok yönlü düşünmenin değerine işaret eder. Bu tür metinler, toplumsal ahlakın korunmasında sabır ve ihlasla yaklaşmanın önemini günümüz için de hatırlatabilir.

Yapay zekâ analizi — fetva veya hüküm değildir, henüz uzman incelemesinden geçmemiştir