مَتَٰعٌ فِى ٱلدُّنْيَا ثُمَّ إِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ نُذِيقُهُمُ ٱلْعَذَابَ ٱلشَّدِيدَ بِمَا كَانُوا۟ يَكْفُرُونَ

“Dünyadaki zevkler çabuk biter. Sonra dönüşleri bize olacaktır. Daha sonra da inkâr ettiklerinden dolayı o çetin azabı biz onlara tattıracağız.” — Elmalılı Hamdi Yazır

Tefsirler

Yapay zekâ tarafından üretildi
Taberî9-10. yy✓ Alıntı doğrulandı

Taberî'ye göre bu metin, dünya nimetlerinin insanlara bir 'temettu' (geçici yararlanma) ve ölümlerine takdir edilen ecele kadar ulaştıkları bir 'belağ' (azık/vasıta) olduğunu belirtir. Ecelleri sona erdiğinde dönüşlerinin Allah'a olacağını, bunun da onları cehenneme sokmak anlamına geldiğini açıklar.

يمتعون به، وبلاغ يتبلغون به إلى الأجل الذي كتب فناؤهم فيه. يقول: ثم إذا انقضى أجلهم الذي كتب لهم، إلينا مصيرهم ومنقلبهم. وذلك إصلاؤهم جهنم
Zemahşerî12. yy✓ Alıntı doğrulandı

Zemahşerî'ye göre bu ayet, müşriklerin Allah'a karşı düzdükleri iftiralarının kendilerine dünyada sağladığı faydanın küçüklüğüne işaret eder. Bu fayda, küfür üzerine kurdukları riyasetlerini sürdürmek ve Peygamber'e (s.a.v.) açıkça karşı çıkmaktan ibarettir. Ancak bu geçici menfaatin ardından onları ebedî bir bedbahtlık beklemektedir.

أي افتراؤهم هذا منفعة قليلة في الدنيا ، وذلك حيث يقيمون رياستهم في الكفر ومناصبة النبي صلى الله عليه وسلم بالتظاهر به ، ثم يلقون الشقاء المؤبد بعده
Kurtubî13. yy✓ Alıntı doğrulandı

Bu metinde Kurtubî, ayetteki ifadenin 'onlar için dünyada bir geçimlik/menfaat vardır' anlamına geldiğini, bunun Kisâî ve Ahfeş'ten nakledilen görüşler olduğunu belirtir. Ayrıca Ebû İshak'ın, Kur'an dışı kullanımda 'metâ'an' kelimesinin nasb ile 'temettü ederler bir metâ ile' anlamında da gelebileceğini söylediğini aktarır.

أي ذلك متاع أوهو متاع في الدنيا قاله الكسائي وقال الأخفش : لهم متاع في الدنيا قال أبو إسحاق : ويجوز النصب في غير القرآن على معنى يتمتعون متاعا
İbn Kesîr14. yy✓ Alıntı doğrulandı

İbn Kesîr, İbn Abbas'tan nakledilen bir rivayete dayanarak, Arapların cahiliye dönemindeki cehaletini öğrenmek isteyenin Enâm suresinin yüzotuzdan sonraki ayetlerini okumasını tavsiye ettiğini aktarır. Ayrıca metinde geçen bazı ifadelerin kısa açıklamaları yapılmış; bir kelimenin 'yakın bir süre', diğerinin 'kıyamet günü', başka birinin de 'acı verici, elem verici' anlamına geldiği belirtilmiştir.

إذا سرك أن تعلم جهل العرب فاقرأ ما فوق الثلاثين والمائة من سورة الأنعام
Beydâvî13. yy✓ Alıntı doğrulandı

Beydâvî'ye göre bu ayette Allah'a yalan iftira edenler, O'na çocuk isnat edenler ve O'na ortak koşanlar kastedilmektedir; bunların felahı, yani ne ateşten kurtuluşları ne de cennete kavuşmaları vardır. 'Metâ' kelimesi, ya haber olup takdiri mahzuf bir mübtedaya (iftiraları dünyada bir geçimliktir) ya da mübteda olup haberi mahzuftur (onlara dünyada bir yararlanma vardır); her iki durumda da bu geçimlik küfür içindeki riyasetlerini veya hayatlarını sürdürmelerine yaramaktadır. Sonunda ölümle Allah'a dönecekler ve ebedi bir şiddetli azaba, küfürleri sebebiyle, maruz kalacaklardır.

متاع في الدنيا خبر مبتدأ محذوف أي افتراؤهم متاع في الدنيا يقيمون به رئاستهم في الكفر أو حياتهم أو تقلبهم، متاع مبتدأ خبره محذوف أي لهم تمتع في الدنيا.

Karşılaştırma

Ortak noktalar

Tüm müfessirler ayetin, inkarcıların/müşriklerin dünyada elde ettiği faydanın geçici ve sınırlı olduğunu, ardından Allah'a dönüş ve şiddetli bir azabın geleceğini vurguladığı konusunda birleşir. 'Metâ' kavramının geçicilik ve azlık ifade ettiği ortak bir okumadır.

Farklar

Taberî ve Kurtubî daha çok dil/nahiv tahliline (temettu', belağ kelimelerinin i'rabı, Kisâî-Ahfeş-Ebû İshak gibi dilcilerin görüşleri) odaklanır; Zemahşerî ve Beydâvî ayeti bağlamsal olarak müşriklerin küfür üzerindeki riyasetlerini sürdürme çabasıyla ilişkilendirir; İbn Kesîr ise rivayet temelli bir yaklaşımla İbn Abbas'tan nakille cahiliye dönemi bağlamına ve kelime anlamlarına kısaca işaret eder. Bu farklar, dilbilimci (Taberî, Kurtubî), belagat/tefsir odaklı (Zemahşerî, Beydâvî) ve rivayet ağırlıklı (İbn Kesîr) yöntem farklılıklarından kaynaklanır.

Dönemsel bağlam

Taberî'den Beydâvî'ye uzanan süreçte temel anlam (geçici dünya menfaati, sonrasında azap) sabit kalmış; ancak zamanla dil tahlilleri (Kurtubî, Beydâvî'de i'rab tartışmaları) daha sistematik hale gelmiş, Zemahşerî ve Beydâvî'de belagat odaklı bağlamsal yorum derinleşmiştir. Bu durum, tefsir usulünün dönem içinde dilbilimden bağlamsal-teolojik yoruma doğru genişlediğini gösterir.

Günümüz bağlantısı

Bu karşılaştırmalı okuma, geçici dünyevi kazanç ile kalıcı değerler arasındaki dengeyi düşünmeye davet eder; ilim ve iman arasında uyum içinde yaşamanın, anlık çıkarlar yerine kalıcı ahlaki tutarlılığı tercih etmenin önemine işaret edebilir. Sabır ve ihlas temelli bir yaşam anlayışı, geçici menfaatlerin peşinde koşmaktan daha kalıcı bir huzur sağlayabileceği şeklinde düşünülebilir.

Yapay zekâ analizi — fetva veya hüküm değildir, henüz uzman incelemesinden geçmemiştir