أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ ٱللَّهَ لَهُۥ مُلْكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ يُعَذِّبُ مَن يَشَآءُ وَيَغْفِرُ لِمَن يَشَآءُ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ
“Knowest thou not that unto Allah belongeth the Sovereignty of the heavens and the earth? He punisheth whom He will, and forgiveth whom He will. Allah is Able to do all things.” — M. M. Pickthall
Tafsirs
AI-generatedFahreddin er-Râzî12-13. c.✓ Citation verified
Bu müfessire göre ayet, Allah'ın kimini azaplandırıp kimini bağışlamasının güzel/uygun olmasının sebebinin, O'nun yaratıkların mâliki, Rabbi ve İlâhı olmasından kaynaklandığını göstermektedir. Buna göre Allah, mülkünde dilediği gibi tasarruf ettiği için dilediği her fiili yapması güzeldir; bu, Mu'tezile'nin fiillerin güzelliğinin maslahat-mefsedet gözetilmesine bağlı olduğu görüşünü reddeder.
وهذا يدل على أنه إنما حسن منه التعذيب تارة ، والمغفرة أخرى ، لأنه مالك الخلق وربهم وإلههم ، وهذا هو مذهب أصحابنا فإنهم يقولون : إنه تعالى يحسن منه كل ما يشاء ويريد لأجل كونه مالكا لجميع المحدثات
Beydâvî13. c.✓ Citation verified
Beydâvî'ye göre bu ayette hitap Peygamber'e (s.a.v.) veya herkese yöneliktir; azabın mağfiretten önce zikredilmesi, öncesinde geçen ifadelerin sırasına uygunluk, azaba müstahak olmanın önce gelmesi ya da burada kastedilenin dünyada gerçekleşen kesip koparma (musibet) olması sebebiyledir.
قدم التعذيب على المغفرة إيتاء على ترتيب ما سبق، أو لأن استحقاق التعذيب مقدم أو لأن المراد به القطع وهو في الدنيا
Comparison
Common ground
Her iki müfessir de ayetteki azap-mağfiret ilişkisinin Allah'ın mutlak iradesiyle bağlantılı olduğunu kabul eder ve ayetin dilsel/itikadi yapısını ciddiye alarak yorumlar.
Differences
Râzî ayeti kelami bir zemine taşıyıp Eş'arî-Mu'tezile tartışması bağlamında Allah'ın fiillerinin maslahat gözetmeksizin de güzel olduğunu temellendirirken, Beydâvî meseleyi belağat ve nazm açısından ele alıp azabın mağfiretten önce zikredilmesinin dilbilimsel/bağlamsal sebeplerini araştırır; birincisi itikadi istidlal, ikincisi dil tahlili yöntemini öncelemektedir.
Historical context
Râzî'nin daha erken dönemde kelami tartışmaları merkeze alan yaklaşımı, sonraki dönemde Beydâvî'de daha çok dil ve belağat odaklı, itikadi çekişmelerden nispeten bağımsız bir tefsir tarzına evrilmiştir; bu, tefsir geleneğinde kelami istidlalden dilbilimsel-edebi tahlile doğru bir eğilim değişimini yansıtır, ancak kesin bir kopuş değildir.
Modern connection
Bu karşılaştırma, bir ayetin farklı ilim disiplinleriyle (kelam, dilbilim) okunabileceğini, bunun da ilim ile iman arasındaki uyumu besleyebileceğini hatırlatır. Günümüzde de bir meseleye tek bir bakış açısıyla değil, çeşitli yöntemlerle yaklaşmak, hem sabırlı bir öğrenme hem de farklı yorumlara hoşgörüyle bakma alışkanlığını güçlendirebilir.
AI analysis — not a fatwa or ruling, not yet reviewed by a scholar