Bu metinde Taberî, insanların dinlerde ihtilafa düşmesiyle ilgili çeşitli görüşleri nakleder: kimileri ihtilafı Yahudi, Hristiyan ve Mecusiler olarak, kimileri ehl-i bâtıl olarak, kimileri de rahmete uğrayanların mezhep ayrılığına rağmen aslında bir cemaat olduğu şeklinde yorumlar. Taberî nihayetinde 'onları ihtilafa düşürmek için değil, şakâvet ve saadete göre ikiye ayırmak için yarattı' görüşünü tercih eder; çünkü Allah'ın yarattıklarından bir kısmının ehl-i hak, bir kısmının ehl-i bâtıl olduğunu belirttiğini söyler.

وأولى القولين في ذلك بالصواب، قول من قال: وللاختلاف بالشقاء والسعادة خلقهم؛ لأن الله جل ذكره ذكر صنفين من خلقه: أحدهما أهل اختلاف وباطل، والآخر أهل حق

Zemahşerî'ye göre bu ifade, Allah'ın dileseydi insanları tek bir ümmet olmaya, yani tek bir millete (dine) mensup kılmaya zorlayabileceğini anlatır; burada kastedilen tek millet İslam milletidir.

يعني لاضطرهم إلى أن يكونوا أهل أمة واحدة أي ملة واحدة وهي ملة الإسلام

Bu müfessire göre âyetteki 'ihtilaf' ifadesi, dinlerdeki ihtilaf üzerine yorumlanmalıdır; renk, dil, rızık veya amellerdeki farklılık üzerine değil. Mu'tezile ise âyeti meşiet-i ilca ve icbar üzerine yorumlamaktadır. Râzî bu yorumun delilini âyetin öncesi ve sonrasındaki bağlamda bulur; çünkü öncesindeki ifade insanların bir tek ümmet olmaktan çıkmasını gerektiren bir ihtilafa işaret etmektedir.

فيجب حمل هذا الاختلاف على ما يخرجهم من أن يكونوا أمة واحدة

Kurtubî bu ayetteki 'ümmet' ifadesinin anlamı konusunda müfessirler arasındaki farklı görüşleri aktarmaktadır. Said b. Cübeyr'e göre insanlar tek bir din olan İslam milleti üzerinde birleşmiş durumdaydı; Dahhâk'a göre ise ya sapkınlık ya da hidayet üzere olmak bakımından tek bir din üzere idiler. Mücahid ve Katade'ye göre ise bu ifade insanların çeşitli/farklı dinler üzere olduklarını belirtir.

قال سعيد بن جبير : على ملة الإسلام وحدها وقال الضحاك : أهل دين واحد أهل ضلالة أو أهل هدى أي على أديان شتى قاله مجاهد وقتادة

İbn Kesîr'e göre insanlar din, mezhep ve görüşlerinde ihtilaf içinde olmaya devam edecektir; bu ihtilaf Yahudi, Hristiyan ve Mecusiler gibi farklı din sahiplerini kapsar. İbn Abbas, Mücahid, Dahhâk ve Katâde'den nakledildiği üzere Allah insanları ihtilaf etmeleri için değil, rahmet ve topluluk (cemaat) için yaratmıştır; bununla birlikte insanlar farklı dinlere bölünmüş, bir kısmı cennete bir kısmı ateşe girecek şekilde ayrılmıştır. Bu görüş İbn Cerîr, Ebû Ubeyd ve Ferrâ tarafından tercih edilmiştir.

قال للرحمة خلقهم ولم يخلقهم للعذاب وكذا قال مجاهد والضحاك وقتادة ويرجع معنى هذا القول إلى قوله تعالى قال الناس مختلفون على أديان شتى قال فريق في الجنة وفريق في السعير

Beydâvî'ye göre bu ayet, Allah'ın dileseydi insanları tek bir ümmet (mü'minler topluluğu) kılabileceğini, fakat insanların hep ihtilaf içinde kalacağını bildirir; bunlardan sadece Allah'ın rahmet ettiği kimseler hidayet bulup din esaslarında ittifak ederler. Ayrıca 'lem yezâlûne muhtelifîn' ifadesi hiçbir iki kişinin mutlak surette anlaşamayacağını gösterir. 'Ve temmet kelimetu rabbik' cümlesi ise cehennemin cinlerin ve insanların (asilerinin) hepsiyle doldurulacağına dair kesinleşmiş bir vaîd veya Allah'ın meleklere söylediği bir söz olarak açıklanır.

وهو دليل ظاهر على أن الأمر غير الإرادة وأنه تعالى لم يرد الإيمان من كل أحد وأن ما أراده يجب وقوعه