وَلَمَّا سُقِطَ فِىٓ أَيْدِيهِمْ وَرَأَوْا۟ أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا۟ قَالُوا۟ لَئِن لَّمْ يَرْحَمْنَا رَبُّنَا وَيَغْفِرْ لَنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ ٱلْخَٰسِرِينَ
“Und als sich bei ihnen die Reue einstellte und sie sahen, daß sie bereits irregegangen waren, sagten sie: "Wenn sich unser Herr nicht unser erbarmt und uns vergibt, werden wir ganz gewiß zu den Verlierern gehören!"” — Bubenheim & Elyas
Taberî9-10. Jh.✓ Zitat verifiziert
Taberî, İsrailoğulları'nın buzağıya tapmalarının ardından yaptıklarının hatasını anlayıp pişman olduklarını, yoldan saptıklarını ve Rablerine karşı küfre düştüklerini fark ettiklerinde, Allah'a tövbe ederek O'ndan rahmet dilediklerini ve eğer merhamet edilmezse helak olanlardan olacaklarını söylediklerini aktarır. Ayrıca 'lerhamnâ' kelimesinin okunuşu hakkındaki kıraat ihtilaflarını ele alır ve haber sigasıyla (ya harfi ve ref' ile) okunmasının hitap sigasına göre daha isabetli olduğunu belirtir.
والذي هو أولى بالصواب من القراءة في ذلك القراءة على وجه الخبر بالياء في {يرحمنا} وبالرفع في قوله {ربنا} ؛ لأنه لم يتقدم ذلك ما يوجب أن يكون موجها إلى الخطاب.
Fahreddin er-Râzî12-13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Bu müfessire göre ayetteki 'sukûta't fî eydîhim' ifadesi, buzağıya tapmalarından duydukları şiddetli nedameti mecazi olarak anlatır; İsrailoğulları hem büyük hatalarını itiraf edip pişmanlık duymuş hem de Allah'ın mağfireti olmazsa hüsrana uğrayacaklarını kendi aleyhlerinde tasdik etmişlerdir. Bu pişmanlık ve istiğfar, Hz. Musa'nın onlara dönmesinden sonra gerçekleşmiştir. Metin, 'elde düşme' istiaresinin güzel olmasının sebebine dair altı farklı görüşü (Zeccâc, Zemahşerî ve diğerlerinden) sıralayarak açıklar.
وهذا كلام من اعترف بعظيم ما أقدم عليه وندم على ما صدر منه ورغب إلى ربه في إقالة عثرته ، ثم صدقوا على أنفسهم كونهم من الخاسرين إن لم يغفر الله لهم ، وهذا الندم والاستغفار إنما حصل بعد رجوع موسى عليه السلام إليهم
Kurtubî13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Kurtubî, 'sukita fî eydîhim' ifadesinin, Mîkat'tan döndükten sonra pişman ve şaşkın kişi için kullanılan bir tabir olduğunu belirtir. Nedamet aslında kalpte olmakla birlikte, insanların eşyayla ilişkisi genellikle elle gerçekleştiği ve pişman kişinin elini ısırması, ellerini birbirine çarpması gibi davranışları bulunduğu için bu duygu 'el' ile ifade edilmiştir. Ayrıca ifadenin kökeninin, bir kimseyi yenip ellerinden yakalayarak yere fırlatma (esir alma) anlamındaki 'istîsâr'dan geldiği de nakledilir.
والندم يكون في القلب ولكنه ذكر اليد لأنه يقال لمن تحصل على شيء : قد حصل في يده أمر كذا لأن مباشرة الأشياء في الغالب باليد
İbn Kesîr14. Jh.✓ Zitat verifiziert
İbn Kesîr'e göre bu ifade, Musa'nın kavminin yaptıklarına pişman olduklarını dile getirdiği ana işaret eder. Bu pişmanlık, kişinin kendi günahını itiraf etmesi ve Allah'a sığınması şeklinde tezahür etmiştir. Bazı kıraatlerde ifadenin 'te' harfiyle okunduğu ve 'Rabbenâ' kelimesinin nida (seslenme) olarak kullanıldığı belirtilmiştir.
أي ندموا على مافعلوا وقرأ بعضهم لئن لم ترحمنا بالتاء المثناة من فوق ( ربنا ) منادى أي من الهالكين وهذا اعتراف منهم بذنبهم والتجاء إلى الله عز وجل
Zemahşerî12. Jh.✓ Zitat verifiziert
Zemahşerî'ye göre 'sukita fî eydîhim' ifadesi, pişmanlık ve hasretin şiddetinden dolayı elini ısırma davranışına dayanan bir kinayedir; kişinin ağzı elinin içine düştüğü için el, ısırılan/düşülen bir yer haline gelir. Zeccâc'ın görüşüne göre ise buradaki anlam, pişmanlığın kalplerine ve nefislerine düşmesidir, bu da göze görülen bir şeye benzetme yoluyla ifade edilmiştir.
لأن فاه قد وقع فيها
Beydâvî13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Beydâvî'ye göre İsrailoğulları, Musa'nın mikat için ayrılışından sonra Kıptılardan ödünç aldıkları ziynetlerden buzağı şeklinde bir heykel yaptılar; bu heykel ses çıkarıyordu ve Sâmirî'nin Cebrail'in atının izinden aldığı toprağı ağzına atmasıyla canlanmış olabileceği rivayet edilir. Onların bu heykeli konuşamayan ve yol gösteremeyen bir varlık olduğunu görmelerine rağmen ilah edinmeleri, akıllarını kullanmadaki aşırı sapkınlıklarından dolayı kınanmıştır. Pişmanlıkları anlatılırken 'ellerinin arasına düşme' ifadesi, nadimlerin elini ısırma halinin kinayesi olarak açıklanmıştır.
روي أن السامري لما صاغ العجل ألقى في فمه من تراب أثر فرس جبريل فصار حيا
Vergleich
Gemeinsamkeiten
Tüm müfessirler 'sukita fî eydîhim' ifadesinin İsrailoğulları'nın buzağıya tapma hatasını fark edip derin bir pişmanlık ve nedamet duyduklarını anlattığında birleşir. Ayrıca çoğu, bu ifadenin 'el' ile ilişkilendirilmesini kinaye/mecaz olarak açıklar ve pişmanlığın esasen kalpte olduğunu, elin ise bu duygunun dışa vurumunun bir sembolü olduğunu vurgular. Kıraat farklılıklarının dil ve bağlam üzerinden değerlendirilmesi de ortak bir yöntemdir.
Unterschiede
Taberî ve İbn Kesîr daha çok kıraat ihtilaflarına ve tövbe/istiğfar sürecinin bağlamsal akışına odaklanırken; Fahreddin er-Râzî ve Zemahşerî istiare ve kinaye tahlillerine, belagat inceliklerine yoğunlaşır. Kurtubî dilcilerin görüşlerini ve Kur'an içi karşılaştırmalı örnekleri devreye sokarak lugavi temellendirmeyi genişletir. Beydâvî ise buzağının nasıl 'ses çıkardığına' dair rivayete yer vererek olayın anlatısına ayrı bir katman ekler. Bu farklar, müfessirlerin ağırlıklı yöntemlerinden (rivayet, dil/belagat, kıraat ilmi) kaynaklanır.
Historischer Kontext
Taberî gibi erken dönem müfessirde rivayet ve kıraat ihtilafları ön planda iken, sonraki dönemlerde Zemahşerî ve Râzî ile birlikte dil ve belagat analizi derinleşmiş, kinaye ve istiare tahlilleri daha sistematik hale gelmiştir. Kurtubî ve Beydâvî gibi daha sonraki müfessirler bu birikimi harmanlayarak hem dilsel hem rivayet temelli açıklamaları bir arada sunmuştur. Temel anlam (pişmanlık) dönemler boyunca sabit kalmış, ifade ediliş biçimi ve gerekçelendirme yöntemleri zenginleşmiştir.
Bezug zur Gegenwart
Bu ayet, bir hatanın fark edilip içtenlikle pişmanlık duyulmasının, kişiyi yeniden doğru yola dönmeye yönelttiğini hatırlatır. Günümüzde de bireysel ve toplumsal hayatta yapılan yanlışları kabullenip samimi bir öz eleştiriyle düzeltme çabası, ihlas ve olgunluk göstergesi olarak değerlendirilebilir. Bu bakış, ailede ve toplumda hataları örtbas etmek yerine yapıcı bir tutumla ele alma ve yeniden inşa etme kültürüne ilham verebilir.
KI-Analyse — keine Fatwa oder Urteil, noch nicht durch Fachprüfung freigegeben