قَالَ مَا خَطْبُكُنَّ إِذْ رَٰوَدتُّنَّ يُوسُفَ عَن نَّفْسِهِۦ قُلْنَ حَٰشَ لِلَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ مِن سُوٓءٍ قَالَتِ ٱمْرَأَتُ ٱلْعَزِيزِ ٱلْـَٰٔنَ حَصْحَصَ ٱلْحَقُّ أَنَا۠ رَٰوَدتُّهُۥ عَن نَّفْسِهِۦ وَإِنَّهُۥ لَمِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ
“Er sagte: "Was war da mit euch, als ihr versuchtet, Yusuf zu verführen?" Sie sagten: "Allah behüte! Wir wissen nichts Böses gegen ihn (anzugeben)." Die Frau des hohen Herrn sagte: "Jetzt ist die Wahrheil ans Licht gekommen. Ich habe versucht, ihn zu verführen. Und er gehört fürwahr zu den Wahrhaftigen.” — Bubenheim & Elyas
Taberî9-10. Jh.✓ Zitat verifiziert
Bu metin, 'dört' (erbaʿ) kelimesinin şahitliğin (şehâdet) tekrarı üzerine mansub olduğunu; Arapların yeminleri cevaplarıyla merfû kıldıkları gibi bu ifadenin de 'eşlerini zina ile itham edip şahidi olmayan kişinin dört kez Allah adına yemin etmesinin dört şahidin yerini tutması' anlamına geldiğini açıklar. Ayrıca metin farklı bir bağlamda 'tebeyyene' (ortaya çıktı, açıklandı) ifadesinin müfessirler arasında 'zâhir oldu, hakk açığa çıktı' şeklinde yorumlandığını, Yusuf kıssasındaki 'hassahasa'l-hakk' ifadesinin de aslının 'hass' kökünden gelip batılın giderilip hakkın ortaya çıkması anlamına geldiğini nakleder.
و (الأربع) منصوبة بوقوع الشهادة عليها، كما يقال: شهادتي ألف مرة إنك لرجل سوء، وذلك أن العرب ترفع الأيمان بأجوبتها، فتقول: حلف صادق لأقومن، وشهادة عمرو ليقعدن.
Zemahşerî12. Jh.✓ Zitat verifiziert
Bu metne göre Zemahşerî, kadınların Yusuf hakkındaki hayretlerini, Allah'ın böyle iffetli birini yaratmış olmasına duyulan bir şaşkınlık olarak yorumluyor. Bağlam, kadınlara yöneltilen 'sizin durumunuz neydi, ondan size bir meyil gördünüz mü' şeklindeki sorguyla ilişkilendiriliyor.
فالتعجب من قدرته على خلق عفيف مثله ما شأنكن هل وجدتن منه ميلا إليكن
Fahreddin er-Râzî12-13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Bu müfessire göre ayetteki ifadeler, Yusuf'un hanımının veya çevresindeki kadınların onun temizliğini ve doğruluğunu açıkça itiraf ettiklerini gösterir; 'hassahasa' kelimesi hakikatin ortaya çıkıp kalplerde ve nefislerde iyice yerleşip sabit olması anlamına gelir. Ayrıca kadınların önceki sözlerinin bir tür tekit ve teyidi olarak yorumlanır.
معناه : وضح وانكشف وتمكن في القلوب والنفوس من قولهم : حصحص البعير في بروكه ، إذا تمكن واستقر في الأرض . قال الزجاج : اشتقاقه في اللغة من الحصة ، أي بانت حصة الحق من حصة الباطل
Kurtubî13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Kurtubî'ye göre kadınların 'خطبكن' ifadesi, her birinin Yusuf hakkındaki durumunu kendi adına dile getirmesi anlamına gelir; ya da her biri Züleyha'nın haksızlık ettiğini söylemek istemiştir, bu da onlardan bir tür 'murâvede' (Yusuf'u zorlama girişimi) sayılır. Züleyha'nın kendiliğinden itirafı ise sorulmadığı halde tövbesini göstermek ve Yusuf'un doğruluğunu ve şerefini tasdik etmek içindir; çünkü kişinin kendi aleyhine ikrarı, ona karşı şahitlikten daha kuvvetlidir. Böylece Allah, Yusuf'un doğruluğunu ortaya çıkarmak için hem şahitliği hem de ikrarı bir arada toplamıştır.
لأن إقرار المقر على نفسه أقوى من الشهادة عليه فجمع الله تعالى ليوسف لإظهار صدقه الشهادة والإقرار حتى لا يخامر نفسا ظن ولا يخالطها شك
İbn Kesîr14. Jh.✓ Zitat verifiziert
İbn Kesîr'e göre bu ayet, kralın ellerini kesen kadınları topladığı ve onlara -asıl kastı vezirinin karısı olmakla birlikte- topluca hitap ederek durumlarını sorduğu, kadınların da Yûsuf'un tamamen suçsuz olduğunu ve kendisine dair hiçbir kötülük bilmediklerini ifade eden bir cevap verdikleri sahneyi haber vermektedir.
إخبار عن الملك حين جمع النسوة اللاتي قطعن أيديهن عند امرأة العزيز فقال مخاطبا لهن كلهن وهو يريد امرأة وزيره وهو العزيز قال الملك للنسوة اللاتي قطعن أيديهن أي شأنكن وخبركن أي قالت النسوة جوابا للملك حاش لله أن يكون يوسف متهما والله ما علمنا عليه من سوء
Beydâvî13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Beydâvî'ye göre 'ذلك ليعلم' ifadesi Yusuf'un sözüdür; elçi kadınların sözlerini kendisine bildirdikten sonra söylenmiştir ve amacı Azîz'in (Yusuf'un efendisinin) kendisinin gıyabında ihanet etmediğini ve Allah'ın hainlerin tuzağını başarıya ulaştırmayacağını bilmesidir. Bu ifade aynı zamanda kadının kocasına ihanetine bir dokundurma (ta'rîz) içerir ve Yusuf'un emanetini/güvenilirliğini teyit eder.
ذلك ليعلم قاله يوسف لما عاد إليه الرسول وأخبره بكلامهن أي ذلك التثبت ليعلم العزيز. أني لم أخنه بالغيب بظهر الغيب
Vergleich
Gemeinsamkeiten
Taberî, Fahreddin er-Râzî, Kurtubî, İbn Kesîr ve Beydâvî; ayet(ler)in Yûsuf kıssasındaki hakikatin ortaya çıkışı, Yûsuf'un temizliğinin tasdiki ve kadınların/Züleyha'nın ifadelerinin bu tasdike hizmet ettiği noktasında birleşir; ayrıca dil ve bağlam analizi çoğu müfessirde ortak yöntemdir.
Unterschiede
Taberî daha çok dil kuralları (i'râb, yemin-cevap ilişkisi) ve sahâbe/tâbiîn rivayetlerine dayanırken, Zemahşerî ve Râzî belâgat ve etimolojiye; Kurtubî fıkhi bir ilke (ikrarın şahitlikten kuvvetli olması) üzerinden okur; İbn Kesîr olayı tarihî/bağlamsal bir sahne olarak nakleder; Beydâvî ise ifadenin kime ait olduğu (Yûsuf'un sözü) ve ta'rîz boyutuna dikkat çeker. Bu farklar, her müfessirin ekolüne göre (rivayet, dil, fıkıh, belâgat) öncelik verdiği yönteme bağlıdır.
Historischer Kontext
Erken dönem (Taberî) rivayet ve dil kurallarına dayanırken, sonraki dönemlerde (Zemahşerî, Râzî, Beydâvî) belâgat ve etimolojik incelik ön plana çıkmış, Kurtubî fıkhi çıkarımlarla zenginleştirmiş, İbn Kesîr ise rivayet temelli sade bir anlatıma dönmüştür. Temel anlam (hakikatin ortaya çıkışı, Yûsuf'un iffeti) sabit kalmış, yöntem ve vurgular zamanla çeşitlenmiştir.
Bezug zur Gegenwart
Bu karşılaştırmalı okuma, hakikatin er ya da geç ortaya çıkacağına olan güveni ve doğruluktan/ihlastan şaşmamanın kıymetini hatırlatır. Aynı zamanda bir kişinin kendi hatasını itiraf etmesinin, başkasını suçlamaktan daha erdemli ve güven verici olduğu fikri, günümüzde aile ve toplumsal ilişkilerde dürüstlük ve vicdan muhasebesiyle ilişkilendirilebilir. Farklı müfessirlerin aynı kıssaya dil, bağlam ve fıkıh açısından yaklaşması, ilim geleneğinde çok yönlü düşünmenin ve hoşgörülü bir yorum çeşitliliğinin örneği olarak görülebilir.
KI-Analyse — keine Fatwa oder Urteil, noch nicht durch Fachprüfung freigegeben