Taberî9-10. yy✓ Alıntı doğrulandı
Taberî'ye göre bu ifade, sihirbazların Allah'a döneceklerini ve O'na kavuşacaklarını bildirmesidir; Allah'ın kendilerini, firavunun cezasına karşı gösterdikleri sabır, tevhid üzere sabitlik ve küfürden uzak duruşları sebebiyle mükafatlandıracağını ifade eder. 'İnkılab' kelimesi ise Allah'a dönüş ve varış anlamındadır.
إنا إلى ربنا راجعون، وهو مجازينا بصبرنا على عقوبتك إيانا، وثباتنا على توحيده، والبراءة من الكفر به
Zemahşerî12. yy✓ Alıntı doğrulandı
Zemahşerî bu ayette sihirbazların 'biz Rabbimize döneceğiz' sözüne birkaç farklı anlam verir: ya ölümden korkmadıklarını, çünkü ölümle Allah'a kavuşup senin elinden ve senin ile karşılaşmaktan kurtulacaklarını kastettiklerini; ya kıyamet günü Allah'a dönüp çektikleri eziyetlerin (el-kol kesme, asılma) mükafatını göreceklerini; ya kendileri ile Firavun'un birlikte Allah'a dönüp aralarında hüküm verileceğini; ya da zaten kaçınılmaz olarak öleceklerini ve Firavun'un ancak zaten olması gereken bir şeyi (ölümü) kendilerine yapabildiğini kastettiklerini belirtir.
أن يريدوا : إنا لا نبالي بالموت لانقلابنا إلى لقاء ربنا ورحمته وخلاصنا منك ومن لقائك . أو ننقلب إلى الله يوم الجزاء فيثيبنا على شدائد القطع والصلب
Fahreddin er-Râzî12-13. yy✓ Alıntı doğrulandı
Bu müfessire göre burada geçen ifade, muhatapların Allah sevgisinde ulaştıkları yüksek makama işaret eder; onlar bir mükafat isteği veya azaptan korku ile değil, sadece Allah'ın rızasına ulaşmak ve marifet nurlarına gark olmak amacıyla iman etmişlerdir. Bu durum, sıddîkların ulaşabileceği en üstün derecedir.
وأنهم ما آمنوا رغبة في ثواب أو رهبة من عقاب ، وإنما مقصودهم محض الوصول إلى مرضاته والاستغراق في أنوار معرفته ، وهذا أعلى درجات الصديقين
Kurtubî13. yy✓ Alıntı doğrulandı
Kurtubî'ye göre bu metin, ölümden sonra dönülecek yerin Rabbin katı olduğunu ve o dönüşün kerem ve rahmet sahibi bir Rabbe yapılacağını ifade etmektedir. Buradaki 'karîm' ve 'rahîm' sıfatları, dönüşün korku değil ikram ve rahmet içerecek şekilde nitelendirilmesine işaret eder.
يريد نتقلب إلى رب كريم رحيم
İbn Kesîr14. yy✓ Alıntı doğrulandı
İbn Kesîr'e göre sihirbazlar, Firavun'a dönerken 'biz muhakkak Rabbimize dönücüleriz' diyerek, Allah'ın azabının Firavun'un azabından çok daha şiddetli olduğunu, bu nedenle bugün Firavun'un azabına sabretmenin Allah'ın azabından kurtulmayı sağlayacağını dile getirmişlerdir. Bu müfessire göre onlar, Allah'ın iyi amel işleyenin ecrini zayi etmeyeceğine ve kendilerine yapılanları bilip en tam şekilde mükafatlandıracağına olan inançlarını da bu sözlerine eklemişlerdir.
وعذابه أشد من عذابك ونكاله على ما تدعونا إليه اليوم وما أكرهتنا من السحر أعظم من نكالك فلنصبر اليوم على عذابك لنخلص من عذاب الله
Beydâvî13. yy✓ Alıntı doğrulandı
Beydâvî'ye göre sihirbazların 'إنا إلى ربنا منقلبون' sözü üç şekilde anlaşılabilir: ölümle kesin dönüşe işaret, Allah'a ve O'nun mükâfatına dönüşten duydukları memnuniyet, ya da kendileriyle Firavun'un hesabının Allah'a havale edilmesi. Firavun'un kendilerinden intikam almasının sebebi olarak sadece Allah'ın âyetlerine iman etmeleri gösterilmiş, bunun en hayırlı amel ve temel meziyet olduğu belirtilmiştir. Ardından Allah'tan sabır talep etmişler, bu da Firavun'un tehdidine karşı dayanma gücü veya günahlardan temizlenme olarak yorumlanmıştır; sonunda Firavun'un onlara tehdidini uygulayıp uygulamadığı konusunda iki görüş nakledilmiştir.
قالوا إنا إلى ربنا منقلبون بالموت لا محالة فلا نبالي بوعيدك، أو إنا منقلبون إلى ربنا وثوابه إن فعلت بنا ذلك، كأنهم استطابوه شغفا على لقاء الله
Karşılaştırma
Ortak noktalar
Taberî, Zemahşerî, Kurtubî, İbn Kesîr ve Beydâvî sihirbazların 'Rabbimize döneceğiz' sözünü ölüm ve âhirette Allah'a kavuşma bağlamında ele alır; bu dönüşün Firavun'un tehdidinden korkmamalarına, sabırlarına ve imanlarına dayandığı ortak vurgudur. Çoğu müfessir ifadenin birden fazla anlam taşıyabileceğini kabul eder.
Farklar
Taberî ve Kurtubî dil tahliliyle dönüşün mükafat ve rahmet yönüne odaklanır; Zemahşerî ve Beydâvî ifadenin taşıyabileceği çoklu te'vil ihtimallerini sistematik olarak sıralar; İbn Kesîr bağlamsal okuyarak Allah'ın azabının Firavun'unkinden şiddetli olduğu vurgusunu öne çıkarır; Râzî ise işârî/tasavvufi yorumla bunu sıddîkların Allah sevgisiyle karşılıksız iman etme makamına bağlar. Bu farklar büyük ölçüde yöntem farkından (dilbilimsel, rivayet temelli, işârî) kaynaklanır.
Dönemsel bağlam
En eski müfessir Taberî'den en yeni Beydâvî'ye kadar temel okuma -sihirbazların ölüm ve âhiret dönüşüne dair sözü- sabit kalmış, ancak zaman içinde yorum çeşitliliği (Zemahşerî, Beydâvî'nin çoklu ihtimal sıralaması) ve işârî katman (Râzî) eklenerek metnin anlam zenginliği genişletilmiştir.
Günümüz bağlantısı
Bu ayet, karşılaşılan haksızlık ve baskılar karşısında sabırla ve içten bir inançla direnmenin, kişiyi maddi kaygılardan çok daha yüce bir amaca (ihlas) yönlendirebileceğini hatırlatabilir. Sihirbazların örneği, ilim sahibi olmanın imanla buluştuğunda nasıl bir manevi olgunluğa dönüşebileceğine dair düşünmeye çağırır. Bu, günümüzde de zorluklar karşısında sabır ve samimiyetin değerini yeniden düşünmek için bir vesile olabilir.
Yapay zekâ analizi — fetva veya hüküm değildir, henüz uzman incelemesinden geçmemiştir