وَيَدْرَؤُا۟ عَنْهَا ٱلْعَذَابَ أَن تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهَٰدَٰتٍۭ بِٱللَّهِ إِنَّهُۥ لَمِنَ ٱلْكَٰذِبِينَ
“Kadının, kocasının yalan söyleyenlerden olduğuna dair dört defa Allah adına yemin ve şahitlik etmesi,” — Elmalılı Hamdi Yazır
Taberî9-10. yy✓ Alıntı doğrulandı
Taberî'ye göre kadından liân yeminleriyle def edilen 'azab' konusunda âlimler ihtilaf etmiştir; bir kısmı bunun had cezası (bekârsa yüz celde, muhsansa recm) olduğunu söylerken, diğerleri bunun hapis cezası olduğunu ileri sürmüştür. Taberî kendi görüşünü, kocanın dört şahadetiyle üzerinden haddin düşmesi konusundaki icmaya kıyasla, kadına gerekenin de aynı şekilde had olduğu şeklinde tercih etmiştir.
وإنما قلنا: الواجب عليها إذا هي امتنعت من الالتعان بعد التعان الزوج الحد الذي وصفنا، قياسا على إجماع الجميع على أن الحد إذا زال عن الزوج بالشهادات الأربع على تصديقه فيما رماها به، أن الحد عليها واجب
İbn Kesîr14. yy✓ Alıntı doğrulandı
İbn Kesîr, lian ayetlerinde kadının beşinci yeminine 'Allah'ın gazabı' ifadesinin tahsis edilmesini, erkeğin genellikle ailesinin şerefini zina isnadıyla lekelemeye ancak doğru söylediğinden emin olduğunda cesaret edeceği ve kadının da onun bu konudaki doğruluğunu bildiği gerçeğine dayandırır. Bu nedenle kadın hakkındaki beşinci yeminde 'Allah'ın gazabı' zikredilmiştir, çünkü gazaba uğrayan kişi hakkı bildiği halde ondan sapan kimsedir. Ardından Allah'ın kullarına olan lütfunu, merhametini ve içine düştükleri sıkıntıdan çıkış yolu olarak bu hükmü teşri kılmasını zikreder.
فخصها بالغضب كما أن الغالب أن الرجل لا يتجشم فضيحة أهله ورميها بالزنا إلا وهو صادق معذور وهي تعلم صدقه فيما رماها به ولهذا كانت الخامسة في حقها أن غضب الله عليها والمغضوب عليه هو الذي يعلم الحق ثم يحيد عنه
Beydâvî13. yy✓ Alıntı doğrulandı
Beydâvî, kadından cezayı kaldıran şeyin dört defa Allah adına yemin ederek kocasının yalancı olduğuna şahitlik etmesi, beşincisinde de eğer kocası doğru söylüyorsa Allah'ın gazabının kendi üzerine olmasını dilemesi olduğunu belirtir. Ayrıca 'ولولا فضل الله' cümlesinin cevabının, ceza vermenin büyüklüğünü ifade etmek amacıyla kasıtlı olarak zikredilmediğini, aksi halde Allah'ın onları hemen rezil edip cezalandıracağı anlamına geldiğini açıklar.
ولولا فضل الله عليكم ورحمته وأن الله تواب حكيم متروك الجواب للتعظيم أي لفضحكم وعاجلكم بالعقوبة
Karşılaştırma
Ortak noktalar
Üç müfessir de liân ayetlerinin, karı-koca arasındaki zina isnadı ihtilafını çözmek üzere yeminleşme usulü öngördüğü ve kadının dört yemin ile beşinci yeminde Allah'ın gazabını kabul etmesiyle cezadan kurtulduğu noktasında birleşir; ayrıca hükmün insanı zor bir durumdan çıkaran ilahi bir çözüm olduğu vurgusu ortaktır.
Farklar
Taberî meseleyi fıkhi açıdan ele alıp kadına düşecek cezanın niteliği (had mi hapis mi) konusundaki ihtilafı nakledip kıyasla tercih yapar; İbn Kesîr ayetin neden kadına özgü olarak 'Allah'ın gazabı' ifadesini kullandığını örfe ve toplumsal gerçekliğe dayanarak açıklar; Beydâvî ise dil ve belagat düzeyinde, cümledeki hazf (cevabın zikredilmeyişi) ve i'rab meselelerine odaklanır. Bu farklılık, tefsir geleneğindeki fıkhî, ahlâkî-toplumsal ve dilbilimsel yaklaşım çeşitliliğini yansıtır.
Dönemsel bağlam
Taberî'nin erken dönem eseri ihtilafları nakletme ve fıkhi kıyas yöntemini öne çıkarırken, İbn Kesîr daha çok rivayet ve hikmet boyutuna, Beydâvî ise daha sonraki dönemde gelişen dilbilimsel-belağî tahlile ağırlık verir; temel mesele sabit kalmakla birlikte yorum yöntemleri zamanla çeşitlenip derinleşmiştir.
Günümüz bağlantısı
Bu ayetlerin işaret ettiği yeminleşme usulü, aile içi anlaşmazlıklarda hakkaniyet arayışı ve ağır itham karşısında ihtiyatlı davranma bilincini hatırlatabilir. Buradan hareketle, toplumsal ilişkilerde sabır, dürüstlük ve güvenin korunmasına verilen değer günümüz aile ve toplum hayatı için de düşündürücü bir örnek sunar.
Yapay zekâ analizi — fetva veya hüküm değildir, henüz uzman incelemesinden geçmemiştir