وَإِن كَانَ قَمِيصُهُۥ قُدَّ مِن دُبُرٍ فَكَذَبَتْ وَهُوَ مِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ
“"Yok eğer gömleği arkadan yırtılmış ise hanım yalan söylemiştir, o zaman bu doğru söyleyenlerdendir."” — Elmalılı Hamdi Yazır
Taberî'ye göre bu bölüm, Yusuf kıssasında şahitliğin nasıl gerçekleştiğine dair ifadeyi açıklamaktadır; kadının hile yaptığı, gömleğin arkadan yırtılmasından anlaşılmış ve buradaki 'şهادة' kelimesinin 'قول' (söz) anlamına geldiği için 'أن' harfinin hazfedildiği belirtilmiştir.
فلما رأى إطفير قميصه قد من دبر عرف أنه من كيدها، فقال: وإنما حذفت «أن» التي تتلقى بها الشهادة، لأنه ذهب بالشهادة إلى معنى القولİbn Kesîr, Yusuf kıssasındaki şahidin kim olduğu konusunda selef alimleri arasında ihtilaf bulunduğunu, bunun küçük bir çocuk mu yoksa yetişkin biri mi olduğu hususunda iki görüş nakledildiğini belirtir. Ayrıca Yusuf'un kadından kaçarken, kadının onu geri çekmek için arkasından gömleğine yapışması ve gömleğin arkadan yırtılması olayını açıklar.
وقد اختلفوا في هذا الشاهد هل هو صغير أو كبير على قولين لعلماء السلف فقال عبد الرزاق أخبرنا إسرائيل عن سماك عن عكرمة عن ابن عباسBeydâvî'ye göre Yusuf'un 'hiye râvedetnî' sözü kendisine yöneltilen hapis veya elem verici azap tehdidini savmak için söylenmiştir; eğer kadın ona iftira etmemiş olsaydı bunu söylemezdi. Şahitlik eden kişinin kadının akrabasından beşikte konuşan bir çocuk olduğu, Allah'ın şahitliği onun ailesinden birinin diline düşürmesinin ise iddianın kadın aleyhine daha bağlayıcı olması için olduğu belirtilir. Gömleğin önden yırtılması kadının yalancı, arkadan yırtılması ise Yusuf'un doğru olduğuna delil sayılır.
وإنما ألقى الله الشهادة على لسان أهلها لتكون ألزم عليهاOrtak noktalar
Üç müfessir de gömleğin arkadan yırtılmasının Yusuf'un doğruluğuna, kadının ise hileli davranışına delil olduğu noktasında birleşir; kıssanın bu ayrıntısını olayın ispat unsuru olarak ele alırlar.
Farklar
Taberî meseleyi büyük ölçüde dil ve belağat açısından ele alıp 'şehade' kelimesinin anlamına ve gramer yapısına odaklanırken, İbn Kesîr rivayet ağırlıklı bir yaklaşımla şahidin kimliği konusundaki selef ihtilafını nakletmekle yetinir. Beydâvî ise hem dil tahlili hem rivayeti birleştirip şahidin beşikteki çocuk olduğu yönündeki nakli aktararak, Yusuf'un sözünün hangi psikolojik/hukuki saikle söylendiğine dair yorumsal bir katman ekler.
Dönemsel bağlam
Taberî'nin erken dönem tefsirinde dil tahlili ve nakiller yan yana yer alırken, İbn Kesîr'in rivayet metodunu önceleyen yaklaşımı hadis ve selef görüşlerini derleme eğilimini yansıtır. Beydâvî gibi daha sonraki müfessirlerde ise dirayet ağırlıklı, sentezleyici bir okuma öne çıkar; temel olay örgüsü ve gömleğin yırtılma yönüne dair delillendirme üç dönemde de sabit kalmıştır.
Bu kıssa, bir iddianın doğruluğunun sözden çok somut delillerle, tutarlılıkla ortaya çıktığını hatırlatır; günümüzde de ilişkilerde ve toplumsal meselelerde ithamdan önce delil ve sağduyuya dayanmanın önemine işaret edilebilir. Ayrıca farklı müfessirlerin aynı ayeti değişik yöntemlerle (dil, rivayet, sentez) okuması, ilim geleneğinde çoklu bakış açısına hoşgörüyle yaklaşmanın bir örneği sayılabilir.
Yapay zekâ analizi — fetva veya hüküm değildir, henüz uzman incelemesinden geçmemiştir