Taberî'ye göre İblis, Âdem'e secde etmekten kaçınması Allah'a karşı büyüklenmesi ve Âdem'e karşı duyduğu hasetten kaynaklanmıştır. Bu tavrıyla Allah'ın bilgisinde önceden kâfirlerden olduğu bilinen kimselerden olmuş, rububiyetini inkâr etmiş ve itaatle boyun eğmesi gerekirken bunu reddetmiştir. Meleklerin secdesi ise Âdem'e ibadet değil, Allah'a itaat ve Âdem'e ikram maksadıyla olmuştur.

فإنه لم يسجد له استكبارا على الله، وحسدا لآدم

Bu müfessire göre 'وإذ' ifadesi mukadder bir fiille mansub olup, İblis'in Adem'e olan düşmanlığını, ona vesvese vermesini, ağaçtan yemeyi güzel göstermesini ve kendisine yapılan nasihat, beliğ öğüt ve tuzağından sakındırma uyarılarına rağmen ona itaat edilmesini hatırlatmaktadır. Bu durum, İblis'in azim ve sebat sahiplerinden olmadığını ortaya koymaktadır. Ayrıca 'كان من الكافرين' ifadesindeki 'كان'ın o anda küfrünün varlığını mı yoksa Allah'ın ezeli ilminde geçmiş zamanlarda kâfir olduğunu mu kastettiği tartışılmaktadır.

منصوب بمضمر ، أي : واذكر وقت ما جرى عليه من معاداة إبليس ووسوسته إليه وتزيينه له الأكل من الشجرة ، وطاعته له بعد ما تقدمت معه النصيحة والموعظة البليغة والتحذير من كيده ، حتى يتبين لك أنه لم يكن من أولي العزم والثبات

Bu müfessire göre ayet, meleklere Âdem'e secde emrinin verilmesiyle ilgili beş temel meseleyi içerir: emrolunanların meleklerin tümü mü yoksa bir kısmı mı olduğu, secdenin anlamı, İblis'in meleklerden olup olmadığı ve istisnanın nasıl sahih olduğu, bu olayın Âdem'in Hz. Muhammed'den üstün olup olmadığına delalet edip etmediği, ve İblis'in 'ebâ' (kaçınma) fiilinden nasıl küfür lazım geldiği. Bu meselelerin daha önce Bakara suresinde ayrıntılı şekilde işlendiği belirtilir. Ayrıca kıyasla nassın tahsis edilemeyeceği, İblis'in ateşin topraktan üstün olduğu kıyasıyla emre karşı çıkmasının bunun delili olduğu tartışılır.

فثبت أن إبليس ما عمل في هذه الواقعة شيئا إلا أنه خصص عموم قوله تعالى

Kurtubî, İblis'in melek olup olmadığı konusundaki ihtilafı aktarır; cumhurun (İbn Abbas, İbn Mesud, Katade vd.) görüşüne göre İblis meleklerden idi ve ayetteki istisna muttasıl istisnadır. Buna karşılık bazı alimler (Şehr b. Havşeb ve bazı usulcüler) onun cinlerden olup meleklerle esir düşerek onlar arasında yetiştiğini, dolayısıyla istisnanın munkatı' (kopuk) olduğunu söylemiştir. Ayrıca İblis'in kibrinin sebebi olarak ateşten yaratılmış olmasına dair rivayetler ve Allah'ın 'كان من الكافرين' ifadesinin O'nun ilminde önceden kâfir olacağının bilinmesi anlamına geldiği görüşü nakledilir.

وغايته نصب على الاستثناء المتصل لأنه كان من الملائكة على قول الجمهور : أبن عباس وأبن مسعود وأبن جريج وأبن المسيب وقتادة وغيرهم وهو أختيار الشيخ أبي الحسن ورجحه الطبري وهو ظاهر الآية

İbn Kesîr, meleklere emredilen secdenin Allah'a itaat mahiyetinde olduğunu, Âdem'e yönelik olan bu secdenin ise Allah'ın Âdem'i şereflendirmesi maksadıyla teşrif, tekrim ve taziz secdesi olduğunu aktarır. İblis'in bu secdeyi reddetmesinin sebebi kibir olarak zikredilir; onun kalbindeki kibir, küfür ve inat Allah'ın rahmetinden kovulmasını gerektirmiştir. Ayrıca Hârût ve Mârût kıssasının İblis'in işlediği günahtan daha hafif olduğu belirtilir.

وقد ثبت في الصحيح لا يدخل الجنة من كان في قلبه مثقال حبة من خردل من كبر وقد كان في قلب إبليس من الكبر والكفر والعناد ما اقتضى طرده وإبعاده عن جناب الرحمة وحضرة القدس

Beydâvî'ye göre meleklere Âdem'e secde emri, Âdem'in kendilerine bilmediklerini öğretmesi ve isimleri haber vermesi üzerine, onun üstünlüğünü kabul ve hakkını eda etmek amacıyla verilmiştir. Secde, ya Âdem'i kıble edinerek gerçekte Allah'a yapılan ibadet anlamındadır ya da Âdem'e tevazu ve tazim anlamında lügavi secdedir. İblis bu emre karşı çıkıp büyüklenmiş, kendini Âdem'den üstün görmüş ve bu yüzden kâfirlerden olmuştur; ayrıca ayet Âdem'in en azından bir yönden meleklerden üstün olduğuna ve İblis'in meleklerden (bir nevi) olduğuna delalet eder.

والآية تدل على أن آدم عليه السلام أفضل من الملائكة المأمورين بالسجود له، ولو من وجه، وأن إبليس كان من الملائكة وإلا لم يتناوله أمرهم ولا يصح استثناؤه منهم