قَالَ هِىَ رَٰوَدَتْنِى عَن نَّفْسِى وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِّنْ أَهْلِهَآ إِن كَانَ قَمِيصُهُۥ قُدَّ مِن قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ ٱلْكَٰذِبِينَ

“(Joseph) said: She it was who asked of me an evil act. And a witness of her own folk testified: If his shirt is torn from before, then she speaketh truth and he is of the liars.” — M. M. Pickthall

Tafsirs

AI-generated
Zemahşerî12. c.✓ Citation verified

Zemahşerî'ye göre şahitliğin Yusuf'un lehine olan kişiden gelmesi, hüccetin kadın aleyhine daha güçlü olması ve Yusuf'un beraatinin daha sağlam olması için Allah'ın bir tasarrufudur. Kim olduğu konusunda birden fazla rivayet nakleder (amcasının oğlu, kapıda oturan biri, hakim, beşikteki çocuk) ve buna dair Hz. Peygamber'den nakledilen bir hadisle konuşan dört kişiden birinin bu şahit olduğunu belirtir. Ayrıca bu olayı Musa, Meryem ve Hz. Aişe'nin benzer şekilde beraat ettirilmesiyle karşılaştırarak, Hz. Aişe'nin durumundaki beraatin (İfk hadisesi) daha büyük ve mucizevi olduğunu, bunun da Peygamber'in yüce makamını gösterdiğini vurgular.

قيل كان ابن عم لها ، إنما ألقى الله الشهادة على لسان من هو من أهلها ؛ لتكون أوجب للحجة عليها ، وأوثق لبراءة يوسف ، وأنفى للتهمة عنه
Fahreddin er-Râzî12-13. c.✓ Citation verified

Râzî'ye göre 'şahid'in kadının akrabalarından olduğunun zikredilmesi, sözünün kabule daha layık olması içindir; çünkü kadının yakınlarından birinin ona kötülük ve zarar kastetmeyeceği zannedilir. Ayrıca 'şâhid' lafzının örfte ancak olayı önceden bilen ve ona vâkıf olan kimse için kullanıldığı belirtilir. Şahidin kim olduğu konusunda üç görüş nakledilir: kadının hakim bir amca oğlu olduğu, ya da şahidin gömlek olduğu (Mücahid'in görüşü); ancak gömleğin 'aile' ile nispet edilemeyeceği için bu zayıf bulunur.

وإنما قال من أهلها / ليكون أولى بالقبول في حق المرأة لأن الظاهر من حال من يكون من أقرباء المرأة ومن أهلها أن لا يقصدها بالسوء والإضرار
Kurtubî13. c.✓ Citation verified

Kurtubî bu ayette üç mesele ele alır: Yusuf'un 'hiye râvedetnî' ifadesiyle doğruyu söylediği, 'kâne' fiilinin şart edatıyla kullanımının nahiv açısından incelenmesi ve şahitlik eden kişinin kimliği. Şahit konusunda dört görüş nakleder: beşikteki bir çocuk, gömleğin kendisi, insan/cin olmayan bir yaratık, ya da akıllı bir yetişkin hakem; kendisi son görüşü (akıllı, hakim bir adam olduğu) tercih eder.

قال أبو جعفر النحاس : والأشبه بالمعنى والله أعلم أن يكون رجلا عاقلا حكيما شاوره الملك فجاء بهذه الدلالة ولو كان طفلا لكانت شهادته ليوسف صلى الله عليه وسلم تغني عن أن يأتي بدليل من العادة لأن كلام الطفل آية معجزة
İbn Kesîr14. c.✓ Citation verified

İbn Kesîr'e göre kadın Yusuf'un peşinden koşup gömleğini önden yırtmış, bu da Yusuf'un onu kendisine çağırdığında kadının ona karşı direnip onu itmesiyle açıklanmaktadır ve böylece kadının sözünün doğruluğu ortaya çıkmıştır. Şahidin kimliği konusunda müfessirler arasında farklı görüşler nakledilmiştir: bazıları onu kralın has adamlarından bir kişi, bazıları kadının kuzeni, bazıları da beşikteki bir çocuk olarak zikretmiştir.

وذكر أنها اتبعته تجذبه إليها حتى قدت قميصه أي من قدامه ( فصدقت ) أي في قولها إنه راودها على نفسها لأنه يكون لما دعاها وأبت عليه دفعته في صدره فقدت قميصه فيصح ما قالت
Beydâvî13. c.✓ Citation verified

Beydâvî'ye göre Yusuf'un 'O beni arzuladı' sözü, kendisine yöneltilen hapis veya elem verici azap tehdidini savuşturmak amacıyla söylenmiştir; eğer kadın ona iftira etmemiş olsaydı bunu söylemezdi. Şahitlik eden kişinin kadının akrabalarından, beşikte konuşan bir çocuk olduğu belirtilir ve Allah'ın şahitliği onun ailesinden birinin diline dökmesi, delilin kadın aleyhine daha bağlayıcı olması içindir. Gömleğin önden yırtılması Yusuf'un doğruluğuna, arkadan yırtılması ise kadının yalanına işaret eden karineler olarak açıklanır.

وإنما قال ذلك دفعا لما عرضته له من السجن أو العذاب الأليم، ولو لم تكذب عليه لما قاله. وشهد شاهد من أهلها قيل ابن عم لها. وقيل ابن خال لها صبيا في المهد.
Taberî9-10. c.✓ Citation verified

Taberî, Yusuf suresindeki 'şâhid'in kimliği konusunda müfessirler arasındaki ihtilafı nakleder. Bazı rivayetlere göre bu şahit beşikte konuşan bir çocuktu, bazı rivayetlere göre sakallı yetişkin bir adamdı, bazılarına göre ise melikin özel adamlarından biriydi. Ayrıca bir görüşe göre şahitlik eden kişi değil, arkadan yırtılmış gömlek delilinin kendisidir.

قال: ما كان بصبي، ولكن كان رجلا حكيما

Comparison

Common ground

Tüm müfessirler ayette geçen 'şahid'in kimliği konusunda çoklu rivayetleri nakleder ve şahitliğin kadının kendi ailesinden/çevresinden gelmesinin, Yusuf'un beraatini güçlendirmesi açısından önemli olduğunu vurgular. Gömleğin önden yırtılmasının Yusuf'un doğruluğuna delil sayılması da ortak bir unsurdur.

Differences

Taberî ve İbn Kesîr daha çok rivayetleri sıralamakla yetinirken, Râzî ve Kurtubî dil/nahiv ve akli itiraz-cevap yöntemiyle rivayetleri tartıp bir görüşü tercih eder (Kurtubî akıllı hakem görüşünü seçer). Beydâvî belağat ve kıraat farklılıklarına ağırlık verirken, Zemahşerî meseleyi Musa, Meryem ve Hz. Aişe kıssalarıyla mukayese ederek daha geniş bir çerçeveye taşır; bu farklar kısmen ekol (Zemahşerî'nin edebi-kelamî yaklaşımı, Râzî'nin akli-mantıki tarzı) ve yöntemsel önceliklerden kaynaklanır.

Historical context

En eski müfessir Taberî meseleyi rivayetleri toplayıp yan yana sunarak aktarırken, sonraki müfessirler (Zemahşerî, Râzî, Kurtubî, Beydâvî) zamanla bu rivayetler üzerine dil, mantık ve karşılaştırmalı okuma katmanları ekleyerek yorumu zenginleştirmiştir; temel rivayet malzemesi büyük ölçüde sabit kalmış, ancak değerlendirme ve tercih yöntemleri döneme göre çeşitlenmiştir.

Modern connection

Bu kıssa, bir suçlamanın veya iddianın değerlendirilmesinde tarafsız ve güvenilir tanıklığın, delillerin dikkatle incelenmesinin önemine işaret eder; bu da günümüzde adil karar verme ve doğruyu araştırma konusunda sabır ve dikkatin değerini hatırlatabilir. Ayrıca farklı rivayetler arasındaki çeşitliliğe saygılı yaklaşım, ilim geleneğinde hoşgörü ve çok yönlü düşünmenin bir örneği olarak görülebilir.

AI analysis — not a fatwa or ruling, not yet reviewed by a scholar