قُلْ هَلْ مِن شُرَكَآئِكُم مَّن يَبْدَؤُا۟ ٱلْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥ قُلِ ٱللَّهُ يَبْدَؤُا۟ ٱلْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥ فَأَنَّىٰ تُؤْفَكُونَ
“Say: Is there of your partners (whom ye ascribe unto Allah) one that produceth Creation and then reproduceth it? Say: Allah produceth Creation, then reproduceth it. How then, are ye misled!” — M. M. Pickthall
Taberî9-10. c.✓ Citation verified
Taberî'ye göre bu ayette Hz. Peygamber'e, müşriklerin Allah'tan başka taptıkları ilah ve putlarına 'kim yaratmayı başlatıp sonra onu iade eder (yeniden yaratır)?' diye sormaları emredilmektedir. Müşrikler bu ilahların böyle bir şey yapabildiğini iddia edemeyecekleri için, bu soru onların ilahlık iddialarının yalan ve iftira olduğuna dair kesin bir delil ve açık bir kanıt teşkil eder. Cevap ise Allah'a aittir: O, hiçbir asıl olmaksızın yaratmayı başlatır, sonra dilediğinde onu yok eder.
من ينشئ خلق شيء من غير أصل، فيحدث خلقه ابتداء ثم يعيده، يقول: ثم يفنيه بعد إنشائه، ثم يعيده كهيئته قبل أن يفنيه؟ فإنهم لا يقدرون على دعوى ذلك لها.
Fahreddin er-Râzî12-13. c.✓ Citation verified
Râzî'ye göre bu ayet, önceki ayetlerde tafsilatla açıklanan yaratma delillerinin (insanın nutfe, alaka, mudga aşamalarından yaratılması, gökler ve yerin yaratılışı) burada özet halinde tekrar zikredildiği ikinci delildir (hüccet). Ayetin soru-cevap üslubuyla gelmesi, hasmın kendi itirafıyla bağlanmasını sağlayarak delili daha güçlü ve etkili kılmaktadır; zira delil zaten açık ve zahir olduğundan hasmın kabul etmesi veya etmemesi sonucu değiştirmez.
أن الكلام إذا كان ظاهرا جليا ثم ذكر على سبيل الاستفهام وتفويض الجواب إلى المسؤول ، كان ذلك أبلغ وأوقع في القلب
Kurtubî13. c.✓ Citation verified
Bu müfessire göre Peygamber'e hitaben söylenen bu söz, muhataplara tevbih (azarlama) ve takrir (ikrar ettirme) amacıyla söylenmiştir; eğer cevap verirlerse sorun kalmaz, vermezlerse kendi ilah ve taptıkları şeylerin durumu ortaya çıkar.
أي قل لهم يا محمد ذلك على جهة التوبيخ والتقرير فإن أجابوك وإلا ف أي آلهتكم ومعبوداتكم
İbn Kesîr14. c.✓ Citation verified
İbn Kesîr'e göre bu ifade, Allah'ın yaratmaya başlangıçta gücü yettiği gibi, aynı şekilde yeniden diriltmeye de gücünün yeteceğini belirtir. Ayrıca metinde, Allah'tan başka tapındıkları varlıkların da bu bağlamda kastedildiği ifade edilir.
كما هو قادر على بداءته
Modern connection
Bu ayet, aklın ve gözlemin (ilim) imanı güçlendirebileceğine dair bir düşünme çağrısı olarak okunabilir; insanın kendi varoluşu ve tabiat üzerinde düşünmesi, hem bilimsel merakı hem de yaratıcıya duyulan saygıyı besleyebilir. Böyle bir soru-cevap yöntemi, günümüzde de insanları düşünmeye, sorgulamaya ve ihlasla hakikati aramaya davet eden yapıcı bir tutum için ilham verebilir.
AI analysis — not a fatwa or ruling, not yet reviewed by a scholar