لَهُم مِّن جَهَنَّمَ مِهَادٌ وَمِن فَوْقِهِمْ غَوَاشٍ وَكَذَٰلِكَ نَجْزِى ٱلظَّٰلِمِينَ
“Für sie wird die Hölle eine Lagerstatt sein, und über ihnen werden Decken (aus Höllenfeuer) sein. So vergelten Wir den Ungerechten.” — Bubenheim & Elyas
Taberî9-10. Jh.✓ Zitat verifiziert
Bu metin, cehennemin nasıl bir ceza mekanı olduğunu açıklarken 'mihâd' (döşek) ve 'gavâşî' (örtüler) kavramlarını tefsir eder; kâfirlerin altlarında döşek gibi ateşten yaygılar, üstlerinde de onları örten yorgan misali ateşten örtüler olacağını belirtir. Ayrıca ayetin başındaki kıssanın kime ait olduğu konusunda bazılarının bunu İblis'e hamlettiğini, çünkü meleklerden başka kimsenin 'Allah'tan başka ilahım' demediğini aktarır. Metin ayrıca hırsızlık ile ilgili başka bir ayetin (cezanın hırsızlıkla mukabelesi) tefsirine ve 'hasûr' kelimesinin dilsel tahliline de yer verir.
وإنما معنى الكلام: لهم من جهنم مهاد، من تحتهم فرش، ومن فوقهم منها لحف، وإنهم بين ذلك
Zemahşerî12. Jh.✓ Zitat verifiziert
Zemahşerî'ye göre bu ayette cehennem ateşinden altlarına gelen kısım, uyuyan kişinin altına serdiği döşeğe benzetilmiştir. Ayrıca ayetteki ifade takdirî olarak 'bu hamîmdir, tatsınlar' veya 'bu azaptır, tatsınlar' şeklinde yeniden başlatılan bir cümle olarak anlaşılmıştır.
شبه ما تحتهم من النار بالمهاد الذي يفترشه النائم ، أي : هذا حميم فليذوقوه . أو العذاب هذا فليذوقوه
Fahreddin er-Râzî12-13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Bu müfessire göre 'mihâd' döşek anlamındaki 'mehd'in çoğuludur ve ateşin onları her taraftan kuşattığını, altlarındaki ateşin döşek gibi, üstlerindeki ateşin de örtü/yorgan gibi olduğunu ifade eder. Ayrıca 'cehennem' kelimesinin gayr-i munsarıf olma sebebi ve 'gavâşin' kelimesinin aslen 'fevâil' kalıbında olup munsarıf olmaması gerekirken nasıl tenvin aldığı dilbilimsel olarak açıklanmıştır.
قال المفسرون : المراد من هذه الآية الأخبار عن إحاطة النار بهم من كل جانب ، فلهم منها غطاء ووطاء ، وفراش ولحاف
Kurtubî13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Kurtubî'ye göre kardeşlerin 'cezası budur' sözü, çalanın köle edinilmesinin Hz. Yakub'un şeriatındaki hüküm olduğunu ve kardeşlerin bu hükme güvenerek, kendi içlerinde şüphe barındırmadan bu şartı kabul ettiklerini gösterir. Ayrıca Mısır halkının hırsızlık cezasının çalınanın iki katını ödemek olduğu belirtilir; hırsızlıkta el kesme cezasının ise önceki şeriatlardaki bu tür hükümleri (köle edinme cezasını) neshettiği hususu daha önce Mâide suresinde işlenmiştir.
وكان هذا من دين يعقوب عليه السلام وحكمه وقولهم هذا قول من لم يسترب نفسه لأنهم التزموا استرقاق من وجد في رحله وكان حكم السارق عند أهل مصر أن يغرم ضعفي ما أخذ قاله الحسن والسدي وغيرهما
İbn Kesîr14. Jh.✓ Zitat verifiziert
İbn Kesîr, ayette geçen 'furuş' kelimesinin 'lühüf' (yorganlar/döşemeler) anlamına geldiğini nakleder. Bu görüş Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'ye dayandırılır ve Dahhâk b. Müzâhim ile Süddî'nin de aynı görüşte olduğu belirtilir.
قال محمد بن كعب القرظي قال الفرش قال اللحف وكذا قال الضحاك بن مزاحم والسدي
Beydâvî13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Beydâvî'ye göre ayetteki 'göklerin kapılarının açılmaması' ifadesi, kâfirlerin dua ve amellerinin (veya ruhlarının) meleklere ulaşmak üzere yükseltilmemesi anlamındadır; bu durum müminlerin amel ve ruhlarının yükseltilmesine karşıt bir durumdur. Cennete girmenin devenin iğne deliğinden geçmesi kadar imkânsız olduğu vurgulanır. Ayrıca aynı kişiler bir yerde 'mücrimîn' bir yerde 'zâlimîn' diye anılmış, bu da onların yalanlamaları sebebiyle hem cürüm hem zulüm sıfatlarını birlikte taşıdıklarına işaret eder.
لا تفتح لهم أبواب السماء لأدعيتهم وأعمالهم أو لأزواجهم، كما تفتح لأعمال المؤمنين وأرواحهم لتتصل بالملائكة
Vergleich
Gemeinsamkeiten
Taberî, Zemahşerî, Fahreddin er-Râzî ve İbn Kesîr, cehennem ateşinin kâfirleri altta döşek üstte örtü gibi her yönden kuşatacağı teşbihinde birleşir; 'mihâd/furuş' ve 'gavâşî' kelimelerinin döşek-yorgan anlamına geldiği konusunda ortak bir dilsel-tefsirî mutabakat vardır.
Unterschiede
Taberî ve İbn Kesîr rivayet ağırlıklı yaklaşarak Dahhâk, Süddî, Muhammed b. Ka'b gibi selef alimlerinin nakillerine dayanır; Zemahşerî ve Fahreddin er-Râzî ise daha çok dil/belağat ve nahiv tahliline (cümle takdiri, kelime kalıpları, munsarıf-gayr-i munsarıf meselesi) odaklanır. Kurtubî konuyu tamamen farklı bir ayet bağlamında ele alıp fıkhi nesih tartışmasına yönelirken, Beydâvî ayrı bir ayetin kıraat farkları ve amellerin göklere yükselmemesi teşbihi üzerinde durur; bu farklılık ele alınan ayetlerin ve müfessirlerin yöntemsel önceliklerinin (rivayet tefsiri/ekol, dirayet tefsiri/dilbilim, fıkhi yorum) çeşitliliğinden kaynaklanır.
Historischer Kontext
En eski müfessir Taberî'den itibaren rivayet temelli açıklamalar sabit bir çekirdek oluşturmuş, sonraki dönemlerde Zemahşerî ve Fahreddin er-Râzî ile dilbilimsel/belağî inceliklerin daha sistematik işlendiği görülmüş, Kurtubî ve Beydâvî gibi daha sonraki müfessirlerde ise fıkhi çıkarım ve kıraat farklarının da tefsire dahil edildiği bir zenginleşme yaşanmıştır; temel teşbih ve anlam sabit kalırken yöntemsel çeşitlilik artmıştır.
Bezug zur Gegenwart
Bu karşılaştırmalı okuma, ilim ile iman arasındaki uyumun tefsir geleneğinde nasıl bir arada yürüdüğünü; rivayet, dil bilimi ve fıkhi çıkarımın birbirini tamamlayıcı şekilde kullanıldığını gösterir. Farklı yöntemlerin aynı hakikate farklı kapılardan yaklaşması, günümüzde de bilgiye ve farklı bakış açılarına karşı hoşgörülü, sabırlı bir yaklaşımın kıymetini hatırlatabilir.
KI-Analyse — keine Fatwa oder Urteil, noch nicht durch Fachprüfung freigegeben