أَفَلَمْ يَسِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِهَآ أَوْ ءَاذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى ٱلْأَبْصَٰرُ وَلَٰكِن تَعْمَى ٱلْقُلُوبُ ٱلَّتِى فِى ٱلصُّدُورِ
“Reisen sie denn nicht auf der Erde umher, so daß sie Herzen bekommen, mit denen sie begreifen, oder Ohren, mit denen sie hören? Denn nicht die Blicke sind blind, sondern blind sind die Herzen, die in den Brüsten sind.” — Bubenheim & Elyas
Taberî9-10. Jh.✓ Zitat verifiziert
Taberî bu ayette yerin (arz) gezilerek geçmiş kavimlerin (Ad, Semud, Lut ve Şuayb kavimleri) yıkım yerlerine bakılmasının, onların akıbetlerinden ibret alınmasının kastedildiğini belirtir. Ayrıca 'kalplerin körlüğü' ifadesinin, gözlerin şahısları görmesine rağmen kalplerin hakkı idrak edip tanımaktan âciz kalmasını ifade ettiğini, buradaki zamirin (ha) ise 'kıssayı/durumu' değil sadece cümleyi pekiştiren bir imad zamiri olduğunu aktarır. İbn Abbas'tan nakille 'sağırlar ve dilsizler'in Abdüddar oğullarından hakka tabi olmayan bir grup olduğu görüşü de zikredilir.
يقول تعالى ذكره: أفلم يسيروا هؤلاء المكذبون بآيات الله والجاحدون قدرته في البلاد، فينظروا إلى مصارع ضربائهم من مكذبي رسل الله، الذين خلوا من قبلهم، كعاد، وثمود، وقوم لوط، وشعيب، وأوطانهم ومساكنهم، فيتفكروا فيها، ويعتبروا بها
Fahreddin er-Râzî12-13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Râzî bu metinde iki dilbilimsel meseleyi ele alır: birincisi 'فإذا هي شاخصة' ifadesindeki zamirin müzekker/müennes olmasının sebebi (Ferrâ'ya göre 'العماد', Sîbeveyh'e göre kıssa zamiri), ikincisi ise gözlerin kör olması yaygın iken ayette kalplerin körlüğünden bahsedilmesinin sebebidir. Râzî'ye göre kalp kelimesinin zikredilmesi, körlüğün alışılmışın aksine kalbe isnad edilmesini pekiştirmek ve bunun sehven değil bilinçli bir tercih olduğunu vurgulamak içindir; ayrıca kalbin taakkul ve tedebbürün mahalli olması nedeniyle cehaletin körlükle kinaye edilmesi de mümkündür.
أن المتعارف أن العمى مكانه الحدقة ، فلما أريد إثباته للقلب على خلاف المتعارف احتيج إلى زيادة بيان كما تقول : ليس المضاء للسيف ولكنه للسانك الذي بين فكيك
Kurtubî13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Bu müfessire göre ayetteki körlük gözlerin değil kalplerin körlüğüdür; gerçek idrak ve ibret alma kalple olur, göz sadece dünyevi faydaya yarayan bir organdır. Mücahid'in görüşüne göre her insanın biri dünyası için başında, diğeri ahireti için kalbinde olmak üzere dört gözü vardır; baş gözü kör olup kalp gözü gören kimseye bu zarar vermez. Ayrıca bu ayetin, dünyada gözleri kör olan İbn Ümmi Mektûm'un ahirette de kör olup olmayacağını sorması üzerine indiği rivayet edilmiştir.
وقال قتادة وبن جبير : نزلت هذه الآية في بن أم مكتوم الأعمى قال بن عباس ومقاتل : لما نزل ومن كان في هذه أعمى قال بن أم مكتوم : يا رسول الله فأنا في الدنيا اعمى أفأكون في الآخرة أعمى فنزلت فإنها لا تعمى الأبصار ولكن تعمى القلوب التي في الصدور
İbn Kesîr14. Jh.✓ Zitat verifiziert
İbn Kesîr, kalp körlüğünün göz körlüğünden farklı olduğunu, göz sağlam olsa dahi ibretlerden ders çıkaramayan ve haberi kavrayamayan bir basiret körlüğü bulunduğunu belirtir. Selef müfessirlerinin (Süddî, İbn Abbas, İbn Mesud ve bazı sahabiler) görüşlerine dayanarak, Allah'ın kâfirleri helak edip müminleri kurtarmasının O'nun kâinattaki değişmez sünneti olduğunu aktarır. Bu bağlamda konuyu pekiştirmek için Endülüslü bir şairin dizelerini de nakleder.
أي ليس العمى عمى البصيرة إن كانت القوة الباصرة سليمة فإنها لا تنفذ إلى العبر ولاتدري ما الخبر
Beydâvî13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Beydâvî'ye göre bu ayette gerçek körlük, gözlerin görememesi değil, göğüslerdeki kalplerin ibret almaktan yoksun olmasıdır. İnsanların seyahat edip helak olanların diyarlarını görmeleri asıl amaç değildir; asıl amaç, gördüklerinden tevhide dair akletmeleri ve işittiklerinden ibret almalarıdır. Onların algı organlarında bir kusur yoktur, ancak akılları hevâya uymak ve taklide dalmakla köreltilmiştir.
لا تعمى الأبصار ولكن تعمى القلوب التي في الصدور عن الاعتبار أي ليس الخلل في مشاعرهم وإنما أيفت عقولهم باتباع الهوى والانهماك في التقليد
Zemahşerî12. Jh.✓ Zitat verifiziert
Zemahşerî bu metinde iki ayrı konuyu ele alır: önce kalplerin göğüslerde 'boş/oyuk' olarak nitelendirilmesiyle ilgili kıraat farklılıklarını ('fارغا' ve 'قرعا' okuyuşları) dilsel açıdan açıklar; ardından zıhar konusunda kullanılan 'ظاهر من امرأته' ifadesinin farklı sarf kalıplarını (تظاهرون، تظهرون، ظاهر، ظهر) ve bunların anlam farklarını inceler. Zıharın cahiliye döneminde talak hükmünde sayıldığını, bu nedenle 'من' harf-i ceriyle taaddi ettiğini belirtir. Ayrıca 'kظهر أمي' ifadesinin neden 'بطن' yerine 'ظهر' kelimesiyle kinaye yapıldığını iki farklı gerekçeyle açıklar.
كان الظهار طلاقا عند أهل الجاهلية
Vergleich
Gemeinsamkeiten
Taberî, Râzî, Kurtubî, İbn Kesîr ve Beydâvî ortak biçimde ayetteki körlüğün gözlerin değil kalplerin körlüğü olduğunu, gözlerin sağlam olmasına rağmen hakikati idrak ve ibret alma yetisinin kaybolduğunu vurgular. Bu müfessirler ayrıca zamirin işlevi ve dilbilimsel yapı üzerinde durarak metnin gramer inceliğine dikkat çeker.
Unterschiede
Taberî ve Râzî daha çok nahiv ve zamir tahliline (imad zamiri, müzekker/müennes tartışması) odaklanırken, Kurtubî ve Beydâvî nüzul sebebi rivayetiyle (İbn Ümmi Mektûm kıssası) ve Mücahid'in 'dört göz' teşbihiyle konuyu somutlaştırır. İbn Kesîr selef rivayetlerine ve bir şiire dayanarak meseleyi Allah'ın kâinattaki değişmez sünneti bağlamına taşır. Zemahşerî ise farklı bir ayet bağlamında kıraat farklılıkları ve zıhar meselesinin sarf-nahiv boyutunu ele aldığından, diğerlerinden konu itibarıyla ayrışır.
Historischer Kontext
Erken dönem müfessiri Taberî rivayet ve temel dil tahliline dayanırken, sonraki dönem müfessirleri (Zemahşerî, Râzî, Beydâvî) belâgat ve kelam boyutunu daha sistematik işlemiş, Kurtubî ve İbn Kesîr ise rivayet malzemesini zenginleştirerek ahlaki/manevi vurguyu güçlendirmiştir. Temel okuma -kalp körlüğünün göz körlüğünden farklı olduğu- dönemler boyunca sabit kalmış, işleniş biçimi ve destekleyici deliller çeşitlenmiştir.
Bezug zur Gegenwart
Bu karşılaştırmalı okuma, dış dünyayı gözlemlemenin tek başına yeterli olmadığını, asıl olgunluğun kalben düşünüp ibret almakla mümkün olduğunu hatırlatır. Bilgiye ulaşmakla birlikte onu içselleştirip ahlaki bir bilince dönüştürmek, ilim ile iman arasındaki uyumun bir yansıması olarak düşünülebilir. Bu bakış, günlük hayatta sabırla düşünmeyi ve gördüklerinden ders çıkarmayı teşvik eden bir tutum olarak yorumlanabilir.
KI-Analyse — keine Fatwa oder Urteil, noch nicht durch Fachprüfung freigegeben