Bu metin, zekat ayetindeki sekiz sınıftan 'er-rikab' (köleler) ifadesinin mükatep köleleri (efendisiyle azat sözleşmesi yapmış olanları) kastettiğini savunuyor; zira zekat malından köle azat etmenin, azat edene velayet gibi bir dünyevi menfaat geri döndürdüğü, halbuki zekatın kendisine hiçbir menfaat dönmeyecek kişilere verilmesi gerektiği belirtiliyor. Ayrıca 'ibnü's-sebîl' (yolda kalmış kişi) ifadesinin, bir yerden başka bir yere geçen ve yolculuğunda ihtiyaç sahibi olan kimse anlamına geldiği, bunun zengin de olsa geçerli olduğu aktarılıyor. Metin bu görüşleri desteklemek için hem dilbilimsel/lugavî izahlar hem de çeşitli tefsir ehlinden nakledilen rivayetler kullanıyor.

والصواب من القول في ذلك عندي قول من قال: عني بالرقاب في هذا الموضع المكاتبون؛ لإجماع الحجة على ذلك، فإن الله جعل الزكاة حقا واجبا على من أوجبها عليه في ماله يخرجها منه، لا يرجع إليه منها نفع من عرض الدنيا ولا عوض، والمعتق رقبة منها راجع إليه ولاء من أعتقه، وذلك نفع يعود إليه منها.

Bu karışık pasajda Zemahşerî birden fazla ayete (Bakara 177 ve mükâtebe/rıkab ile ilgili ayetler) ait rivayet ve dil tahlillerini bir arada aktarır. Bakara 177'deki 'ذا القربى' ve infak ile ilgili ibarelerde zekât verme, namaz kılma ve akrabaya hak verme konusundaki sahabe görüşlerini nakleder; ayrıca tebzir (malı israf etme) kavramını cahiliye adetleriyle ilişkilendirir. Diğer taraftan mükâtebe (köle azad sözleşmesi) ayetinde efendinin köleye zekâttan indirim yapmasının hükmünü Ebû Hanîfe, Şâfiî, Ali ve İbn Abbas'tan nakillerle tartışır.

وعن مجاهد : لو أنفق مدا في باطل كان تبذيرا وقد أنفق بعضهم نفقة في خير فأكثر ، فقال له صاحبه : لا خير في السرف ، فقال : لاسرف في الخير

Bu metin, Bakara 177. ayetteki sabır kavramını ele alırken Kaffâl'den naklen sabrın, kişinin acıyı hissetmemesi ya da ondan hoşlanmaması değil, nefsi feryadı açığa vurmaktan alıkoyma çabası olduğunu aktarır. Ayrıca ayetteki 'sıddîkîn' ve ilgili hükümlerle bağlantılı olarak Hz. Ebû Bekir'in faziletine, mükâtebe ve rakabe azadı meselelerine, İsrailoğulları'nın fesadı kıssasına ve namazın vakitlerinde kılınması meselesine dair çeşitli görüşler nakledilir. Sabrın Kur'an'da yetmişten fazla yerde zikredildiği ve hayırların çoğunun ona izafe edildiği belirtilir.

ليس الصبر أن لا يجد الإنسان ألم المكروه ولا أن لا يكره ذلك لأن ذلك غير ممكن ، إنما الصبر هو حمل النفس على ترك إظهار الجزع ، فإذا كظم الحزن وكف النفس عن إبراز آثاره كان صاحبه صابرا ، وإن ظهر دمع عين أو تغير لون

Kurtubî, âyette geçen zekât ifadesinin farz zekâttan farklı olarak malda zekâttan başka bir hak bulunduğuna delalet ettiğini nakleder; bu görüşü tercih eder çünkü âyette zekâtın namazla birlikte zikredilmesi, kastedilenin farz zekâttan ayrı bir şey olduğuna işaret eder. Ayrıca âyetin iniş sebebiyle ilgili olarak, bir adamın Peygamber'e birr'i sorması üzerine indiği ve önceden sadece kelime-i şehadetle cennetin vacip olduğu dönemde farzların konulmasıyla bu âyetin geldiği rivayet edilir. Bazı âlimlere göre ise hitap, kıble konusunda ihtilaf eden Yahudi ve Hıristiyanlaradır.

استدل به من قال : إن في المال حقا سوى الزكاة وبها كمال البر وقيل : المراد الزكاة المفروضة والأول أصح لما خرجه الدارقطني عن فاطمة بنت قيس قالت قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : ( إن في المال حقا سوى الزكاة

İbn Kesîr, Bakara 177. ayetin (el-Birr ayeti) kıblenin Kudüs'ten Kâbe'ye çevrilmesiyle bağlantılı indiğini belirtir; bu değişiklik bazı Ehl-i Kitap ve Müslümanlara zor gelince Allah, asıl maksadın Allah'a itaat ve emirlerine boyun eğmek olduğunu açıklamıştır. Metne göre birr (iyilik/erdem), sadece yön değiştirmek gibi zahiri bir mesele değil, iman esaslarına inanmak ve malı seve seve muhtaç olanlara (akraba, yetim, yoksul, yolcu, dilenci, köle azadı) infak etmektir. Sevrî'nin dediği gibi bu ayet birr'in bütün çeşitlerini kapsar ve bu vasıflara sahip olan kişi İslam'ın bütün bağlarına girmiş, hayrın tamamını elde etmiş olur.

فان الله تعالى لما أمر المؤمنين أولا بالتوجه إلى بيت المقدس ثم حولهم إلى الكعبة شق ذلك على نفوس طائفة من أهل الكتاب وبعض المسلمين فأنزل الله تعالى بيان حكمته في ذلك وهو أن المراد إنما هو طاعة الله عز وجل وامتثال أوامره والتوجه حيثما وجه

Beydâvî'ye göre bu ayet, kıble değiştirildiğinde insanların bu konuda çok tartışmaya girmesi ve her fırkanın kendi kıblesine yönelmenin 'birr' olduğunu iddia etmesi üzerine nazil olmuştur; Allah bu iddiayı reddederek gerçek birrin sadece kıbleye yönelmek olmadığını, aksine Allah'ın belirleyip müminlerin uyduğu şey olduğunu bildirmiştir. Ayrıca ayetin, kıraat farklılıklarıyla (nasb/ref okumaları) birlikte 'birr'in kapsamlı anlamına işaret ettiği belirtilir. Sonuçta Beydâvî, ayetin insani kemalatın tümünü üç unsurda (doğru itikad, güzel muaşeret, nefis terbiyesi) topladığını açıklar.

فإنهم أكثروا الخوض في أمر القبلة حين حولت، وادعى كل طائفة أن البر هو التوجه إلى قبلته، فرد الله تعالى عليهم وقال ليس البر ما أنتم عليه فإنه منسوخ، ولكن البر ما بينه الله واتبعه المؤمنون.