وَٱضْرِبْ لَهُم مَّثَلَ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا كَمَآءٍ أَنزَلْنَٰهُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ فَٱخْتَلَطَ بِهِۦ نَبَاتُ ٱلْأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشِيمًا تَذْرُوهُ ٱلرِّيَٰحُ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ مُّقْتَدِرًا
“Und präge ihnen das Gleichnis vom diesseitigen Leben. (Es ist) wie Wasser, das Wir vom Himmel hinabkommen lassen, worauf sich damit das Gewächs der Erde vermischt. Dann wird es zu vertrocknetem Zeug, das die Winde verwehen. Und Allah hat ja zu allem völlig die Macht.” — Bubenheim & Elyas
Taberî9-10. Jh.✓ Zitat verifiziert
Taberî'ye göre bu ayet, Hz. Peygamber'e kendisinden zayıf mü'minleri kovmasını isteyen kibirli müşriklere karşı dünya hayatının bir temsilini vermesini emretmektedir. Dünya hayatı, kuruyup ufalanan ve rüzgarın savurup dağıttığı bitkiye benzetilmiştir; bu benzetme dünyanın geçiciliğini ve yok olacağını göstermektedir.
واضرب لحياة هؤلاء المستكبرين الذين قالوا لك: اطرد عنك هؤلاء الذين يدعون ربهم بالغداة والعشي، إذا نحن جئناك الدنيا منهم مثلا، يقول: شبها يقول: فأصبح نبات الأرض يابسا متفتتا يقول تطيره الرياح وتفرقه
Fahreddin er-Râzî12-13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Bu müfessire göre 'kâne' lafzının Allah'ın zâtına nispet edilmesi Kur'an'da değil, hadislerde ve mervî dualarda geçmektedir; Nebi'den (s.a.v.) rivayet edilen dualarda 'yâ kâinen kable külli kevnin' gibi ifadeler buna örnektir. Ayrıca 'kâne Allâhu alîmen hakîmen' ibaresindeki 'kâne' lafzının nahiv açısından nakıs fiil olduğu, tam fiilden farklı olarak merfû ve mansûba ihtiyaç duyduğu belirtilmektedir.
وأما ورود هذا اللفظ بحسب ذات الله تعالى فهو غير وارد في القرآن لكنه وارد في بعض الأخبار روي في الأدعية المأثورة عن النبي صلى الله عليه وسلم يا كائنا قبل كل كون ويا حاضرا مع كل كون ويا باقيا بعد انقضاء كل كون
İbn Kesîr14. Jh.✓ Zitat verifiziert
İbn Kesîr, dünya hayatının bitkiye benzetildiği bu ayetin Zümer ve Hadîd sûrelerindeki benzer temsillerle aynı anlama geldiğini belirtir. Ayrıca ayetin bir kısmı için garîb bir kıraat rivayetini nakleder; bu kıraatte Mervan b. Hakem'in mushafta bulunmayan bir ifadeyi okuduğu, bunun İbn Abbas ve Übey b. Kâ'b'a dayandırıldığı ve tefsir amacıyla eklenmiş olabileceği belirtilir. 'Yâbisen' ifadesinin ise Allah'ın bitkiyi dağıtıp savurmasını, sağa sola atmasını yani bu hallere kadir olduğunu ifade ettiği açıklanır.
وهذه قراءة غريبة وكأنها زيدت للتفسير وقوله تعالى يابسا أي تفرقه وتطرحه ذات اليمين وذات الشمال أي هو قادر على هذه الحال وهذه الحال
Beydâvî13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Beydâvî'ye göre bu ayette dünya hayatı, yeşerip gürleşen sonra kuruyup rüzgarların savurduğu bir bitkiye benzetilmektedir; burada benzetilen şey suyun kendisi ya da hali değil, bütün bu süreçten çıkarılan 'çabuk yok olma' keyfiyetidir. Ayrıca 'fahtaleta bihi' ifadesindeki iç içe geçme, suyun bitkiyle, bitkinin suyla nitelenmesi şeklinde mübalağa amaçlı tersinden ifade edilmiştir.
والمشبه به ليس الماء ولا حاله بل الكيفية المنتزعة من الجملة، وهي حال النبات المنبت بالماء يكون أخضر وارفا ثم هشيما تطيره الرياح فيصير كأن لم يكن
Kurtubî13. Jh.✓ Zitat verifiziert
Kurtubî'ye göre bu ayet, Peygamber'e, fakir müminleri kovmasını isteyen kibirli kişilere dünya hayatının bir örneğini anlatmasını emretmektedir; dünya hayatı benzetmesi, rüzgârın savurup dağıttığı bir şeye teşbih edilmiştir. Müfessir bu bağlamda 'تنسفه' fiilinin anlamını (dağıtma, savurma) farklı dilcilerin görüşleriyle açıklamıştır.
تنسفه بن كيسان : تذهب به وتجيء بن عباس : تديره والمعنى متقارب
Vergleich
Gemeinsamkeiten
Taberî, Beydâvî ve Kurtubî; ayetin dünya hayatını çabucak kuruyup rüzgarla savrulan bitkiye benzeten bir temsil olduğunu ve bunun geçicilik/fâniliği anlattığını ortaklaşa vurgular. İbn Kesîr de bu temsili Zümer ve Hadîd sûrelerindeki paralel ifadelerle destekler.
Unterschiede
Taberî ve Kurtubî ayeti, kibirli müşriklerin zayıf mü'minleri dışlama talebi bağlamına oturtup dil tahliliyle açıklarken, Beydâvî daha ince bir belağat noktasına, suyun ve bitkinin birbirine izafe edilmesindeki mübalağa sanatına eğilir. İbn Kesîr rivayet ağırlıklı bir yöntemle garîb bir kıraat nakline yer verirken, Râzî ise konuyu tamamen farklı bir eksene, 'kâne' lafzının nahiv yapısına ve Allah'a nispetinin hadislerdeki kullanımına taşır.
Historischer Kontext
Taberî'den başlayıp Kurtubî ve Beydâvî'ye uzanan çizgide dil/belağat temelli teşbih yorumu istikrarla sürmüş, İbn Kesîr rivayet malzemesini de bu çizgiye eklemiştir; Râzî'nin katkısı ise ayetin asıl temsilinden ayrı, nahiv ve rivayet detayına yönelen istisnai bir örnek olarak durmaktadır. Bu, dönemler ilerledikçe tefsirde dil tahlili yanında hadis ve kıraat verilerinin de sisteme dahil edildiğini gösterir.
Bezug zur Gegenwart
Bu karşılaştırmalı okuma, dünya nimetlerinin geçiciliğini hatırlatarak insanı sabır, ihlas ve yapıcı bir hizmet anlayışına yöneltebilir. Zayıf ve güçsüz görülen kişileri toplumdan dışlama eğilimine karşı, ayetin tarihi bağlamı toplumsal dayanışma ve hoşgörü temalarını çağrıştırabilir. Ayrıca dil ve rivayet verilerinin birlikte değerlendirilmesi, ilim ile iman arasındaki uyumlu okuma çabasının bir örneği olarak görülebilir.
KI-Analyse — keine Fatwa oder Urteil, noch nicht durch Fachprüfung freigegeben